نان،کار،ئازادی دروشمێک بە پانتایی ئێران



ئەو سەردەمەی مرۆڤ پێی نایە ژیان و خێزان و خێڵ پێک هاتن و نیشتەجێ بوون لە شوێنێکی دیاریکراو پێویستی بە سێ چەمک ودەستەواژەی گرینگی نان، کار، ئازای هەر زوو هەست پێکردو لەپێناو بەدەست هێنان و درێژەدان بە ژیان هەوڵەکانی خۆی بۆ خستە گەڕ. لە پێناویدا تووشی ململانێی خێزانی وخێڵەکی و دواتریش بە پێی گەشەو پێشکەوتنی کۆمەڵگا شەڕی حاکمان و دەوڵەتشارەکانی لەگەڵ خۆیدا هێناو تا هەنووکەیش ئەو شەڕە هەروا بەردەوامەو شەڕی ئابووری بووەتە چەکێک کە دەوڵەتان لە پێناو لاوازکردنی یەکتر لە دژی یەکتر بەکاری دێنن.

ئێران بە حوکمی ئەو سیستەمە سیاسی و ئابووریەی کە بەسەریدا زاڵە هەمیشە لە حاڵی شەڕێکی سارد دا بووە لە دژی بەشێک لە وڵاتانی ناوچەکەو جیهان و ئەمەیش کاریگەر بووە لەسەر شێوازی تێڕوانینی ئەو وڵاتانە بەرامبەر بە ئێران و کاریگەری راستەوخۆی داناوە لەسەر ئابووری ئەو وڵاتەو قوربانیانی سەرەکی ئەم رەوتە روخێنەرە لەسەر ئابووری، خەڵکی مام ناوەند و هەژاری ئێرانن کە ژیان و دۆخی گوزەرانییان تا هاتووە تووشی نسکۆو قەیرانێک بووە کە ئەمڕۆ ڕەنگدانەوەی بووە لەسەر شەقامی سیاسی ئێران و درووشمەکانی خۆپیشاندان و مانگرتنەکانی کرێکاران، مامۆستایان، شۆفیران، کۆڵبەران و توێژی کەم داهاتی ئێران لە مانگەکانی رابردوودا نان،کار، ئازادی و درووشمی مەعیشەتی بوون سەلمێنەری ئەو راستییەن.

لە ماوەی 40 ساڵ دەسەڵاتی رژیم لە ساڵی 1979ی زایینی نرخی دراوەکان تا هاتووە هەڵکشانی بە خۆیەوە بینیووە. لە ساڵەکانی 90 بەدواوە لە سەردەمی دەسەڵاتی ئەحمەدینژاد بەتایبەت پاش پێڕەوکردنی گەڵاڵەی دانی یارانەکان زیاتر بەرچاو کەوت و لە 18ی جۆزەردانی 97پاش هاتنە دەری ئامریکا لە بەرجام نرخی دۆلار تا سنووری 20هەزار تمەن رۆیشت و ئەمەیش کاریگەری دانا لەسەر شت و مەک و پێداویستییەکانی رۆژانەی خەڵک و بۆشایی نێوان چینی هەژار و دەوڵەمەندی چەند قات زیاتر کرد بە شێوەیەک هەژار زیاتر هەژار کەوت و چینی بالادەست و سەرمایەدار لەو قەیرانە کەڵکی خۆیان وەرگرت و قازانجی زیاتریان کرد.

زۆر قەیران رووی لە رژیم کردووە کە دەتوانین لە ٣بەشدا پۆلێنبەندی بکەین،

١: قەیرانی کۆمەڵایەتی دۆخی لە حاڵی تەقینەوەی کۆمەڵگا، ئاخێزەکان، مانگرتنەکان و ناڕەزایەتییە گشتییەکان کە ناوەناوە لە ئێراندا دەخوڵقێن و دەبنە مانشێتی میدیاکان.

٢: قەیرانی ئابووری هەوسار پساو کە رۆژ لەدوای رۆژ تەنگی بە ژیانی کۆمەڵانی خەڵکی ئێران بەتایبەت توێژی مام ناوەند، کەم داهات و هەژاری کۆمەڵگا هەڵچنیوە.

٣: تەریک کەوتنەوەی رژیم لە ئاستی جیهانی و ناوچەیی

کۆمەڵگای ئێران پاش ئاخێزی جەماوەری بەفرانبار بە دانی درووشمی نە ئیسڵاح خواز و نە ئوسوڵگەرا ئیتر تەواوە ماجەرا قسەی کۆتایی خۆیان کردووە لە گەڵ رژیم و تازە ئەو ناڕەزایەتییانە لە کۆمەڵگاوە راگوێزراوە بۆ بازنەی بەرپرسانی رژیم و بەئاشکرا لایەنە جیاوازەکان یەکدی تۆمەتبار دەکەن بە گەندەڵی و هەموو جۆرە فەسادێکی ئیداری،سیاسی و ئابووری. حەمید بەقایی پاش ئازاد بوونی کاتی لە زیندان داوای محاکمەو دەستەبەسەر کردنی برایانی لاریجانی کە یەکیان سەرۆکی مەجلس و ئەوەی دیکەیان سەرۆکی دەزگای قەزایی رژیمە.

کۆمەڵگای لە حاڵی تەقینەوەو ئاووس بە ئاڵوگۆڕی ئێران ئەوەندە کاریگەر بووە لە سەر جۆغرافیای سیاسی ئێران کە هەموو موزائیک و کۆتلەکانی خستووەتە ژێر کاریگەری خۆی و بەجۆرێک گرژی و ئاڵۆزی خستوەتە ناو مەجلس کە بە درێژایی ئەو ٤٠ ساڵەی دەسەڵاتدارییان سابێقەی نەبووە. باس لە دزی، گەندەڵی و هەموو جۆرەکانی دەسەڵاتدارانی بردوەتە کێبڕکێیەکی ناسالم بۆ خۆیان جۆرێک روونکردنەوەیش بۆ کۆمەڵگا کە لەئاکامدا بەقازانجی گشتی دەشکێتەوەو بەرچاوروونی زیاتر بە تاکی کۆمەڵگا دەدات. بە هۆی فشارەکانی کۆمەڵگاو خۆدەرخستنی فاکتەرەکانی ئابووری داڕماو، ٨٢ نوێنەری مەجلیسی هاندا کە ٥ پرسیاری سەرەکی لەگەڵ حەسەن رۆحانی لە ناو مەجلس بهێننە گۆڕی.

یەکەم: ناسەرکەوتوویی دەوڵەت لە کۆنترۆڵی کاڵای قاچاخ و دراوە دەرەکییەکان بەتایبەت دۆلار.

٢: هۆکاری درێژەکێشانی گەمارۆی یەک لەدەوای یەکی بانکەکان و لاوازی دەزگای دیپلۆماسی رژیم.

٣:نەڕەخساندنی هەلی کار کە رۆحانی لەکاتی بانگەشەکاندا بەڵێنی بە خەڵکی دابوو.

٤: داڕمانی ئابووری لە ڕادەبەدەر سەرەڕای بەڵێنەکانی دەوڵەت بۆ چارەسەرکردنی.

٥: چوونە سەرەوەی نرخی دراوەکان و هاتنە خوارەوەی نرخی تمەن .

هیچ کام لەو پرسیارانە بەکردەوە وڵامی شیاویان پێ نەدرایەوەو ئێستاشی لەگەڵ بێت هۆکاری هەموو قەیرانەکان لەو ٥ پرسیارەدا خۆیان دەبیننەوە.

هاوکات لەگەڵ ئەمانە قەیران و نەخۆشییە کۆمەڵایەتییەکانی وەک دیاردەی خۆکوشتن، خۆ هەڵواسین و خۆسووتاندن کەو پێشتر لە ناو ژناندا باو بوو ئێستا دەبینین پیاوان و لاوان و گەنجانی ڕەگەزی نێری گرتوەتەوە رۆژانە لەسەر شەقام و دارستانەکانی لێواری شارەکان زیاتر بەدیی دەکرێن و بە وتەی توێژەرانی کۆمەڵایەتی و دەروونی هۆکاری ئابووری و نەتوانین لە دابینکردنی بژیوی ژیان و نائۆمێد بوون بە داهاتوو هۆکاری چوونەسەرەوەی خۆکووژییەکانە. چوونەسەرەوەی رێژەی تەڵاق و جیابوونەوەی خێزانی پێوەندییەکی راستەوخۆی هەیە لەگەڵ دۆخی ئابووری ئێران تا دێت لەگەڵ زۆرتر بوونی ئەم قەیرانە کۆمەڵگایس تووشی لێکترازانی جۆراوجۆر دەبێت. بە پێی راگەیەندراوە فەرمییەکانی پۆلیسی ئێران رێژەی دزی و لادانە کۆمەڵایوتییەکان هەڵکشانی بەخۆیەوە بینیوە. کۆی ئەمانە لە ئاکامی بێ مودیریەتی و بوونی بەڕێوەبەرانی ناپسپۆڕ، دەرکردنی زیاتر لە ١٤٢هەزار کرێکار لەسەر کار لە ماوەی٦ مانگی رابردوودا، دواکەوتنی حەقدەستی دەیان هەزار کرێکار، چاوڕوانی لە بێکار بوونی 900 هەزار کرێکاری دیکەی کۆمپانیاو شیرکەتە حکوومی و دەوڵەتییەکان، بێکار بوونی هەزاران کرێکاری ناوەندەکانی رستن و چنین، کارگەو ناوەندەکانی کەرتی تایبەت هاتوونەتە ئاراوەو ئەم رەوتەیش تادێت لەگەڵ چڕتربوونەوەی گەمارۆکان و تێپەڕبوونی زەمەن زیاتر دەبێت و دەبێ چاوەڕوانی گەشەو هەڵکشانی هەموو جۆرە قەیرانێک بین کە رو لە کۆمەڵگای ئێران دەکات. بە پێی لێکدانەوەی زۆربەی ئابووری ناسان چ ئەوانەی لە ناو بازنەی دەسەڵاتن و چ ئەوانەی لەدەرەوەی ئەو بازنەیە، هەردولا لەسەر ئەوە کۆکن کە هەڵاوسانی ئابووری رولە گەشەیەو هێڵەکانی هەژاری تادێت بەرفراوانتر و هەموو رەهەندەکانی ژیانی تاکی کۆمەڵگای گرتوەتەوە.

ناوەندی ئاماری ئێران لە راپۆرتی نوێی خۆیدا ئاماژەی بە هەڵاوسانی 4/37 لەسەد کردووە کە بە پێی راستییەکانی ناو کۆمەڵگاو توێژینەوەی ئابووریناسانی سەربەخۆ رێژەکە لەوە زیاترەوە دەبێت بە چوونە سەرەوەی نرخی دراوەکانی دیکە لە چاو تمەنی ئێرانی و گرانتر بوونی شت و مەک و پێداویستییەکانی ژیان و راپۆرتی سندوقی نێونەتەوەیی دراو کە ئاماژە بە گەشەی نەرێنی ئابووری ئێران بە رێژەی5/1لەسەدی دەتوانێت سەلمێنەری ئەو راستییە بێت.

ستیڤ هانکە ئابووری ناسی ئامریکایی ئامارێکی جیاوازتر لەو راپۆرتانەی کە بڵاو بوونەتەوە بڵاو کردوەتەوەو دەڵێت رێژەی هەڵاوسانی ئابووری لە ئێران زیاتر لە 117٪ ئەمەیش چەند قات زیاتر لەو ئامارانەیە کە تا ئێستا لە لایەن ناوەندە پێوەندیدارەکان بە دەسەڵاتەوە بڵاو کراونەتەوە. پێم وایە هۆکاری ئەم ناکۆکیە زۆرەی ئابووری ناسان لە دیاریکردنی هەڵاوسان لە بەرچاو نەگرتنی بەرزبوونەوەی نرخی دۆلار بێت و ئەوانەی ناوخۆ نرخی دۆلاریان هەروا کە بەرپرسی کۆمیسیۆنی ئابووری مەجلس لە چەند رۆژی رابردوودا ئاماژەی پێکرد دۆلاری ٤٥٠٠تمەنیان حەساب کردبێت.

هەژاری و بێکاری ئەوەندە تەنگی بە کۆمەڵگا هەڵچنیوە کە لەسەر شەقام و کۆڵانەکان، ناوەندەکانی خوێندن و بێبەش بوونی زیاتر لە ١٣٠ هەزار خوێندکاری سەرەتایی تا راهنمایی لێکەوتوەتەوەو ئامارەکانی بێبەش بوونی خوێندکارانی باقی قۆناغەکانی دیکەیش نادڵخۆشکەرن.

لەسەر پێناسە کردنی هەژاری و جۆرەکانی زۆر راڤەو لێکدانەوەی جۆراوجۆر هاتوەتە ئاراوە، هەژاری چەمکێکی ئاڵۆز و پڕ ڕەهەندە کە دەتوانێت هەموو ڕەهەندەکانی ژیان لە باری ئابووری،کۆمەڵایەتی، کلتووری، سیاسی و شێوازی ژیان لە خۆ بگرێت و ئەو جۆرە لە هەژاری رەنگدانەوەو کاریگەری دەبێت لە سەر گەشەی هەمە لایەنەی ئەو کۆمەڵگا. هەژاری بە رێژەی کەم یا مام ناوەند (نیسبی) یا هەژاری رەها (موتڵەق) ئەو دو دابەشکردنەی هەژارین کە تا ئێستا پێناسەی بۆ کراوە. لەبارەی هەژاری رەها (موتڵەق) نرخی دراو لە گەڵ پێداویستییە سەرەکییەکانی ژیانی رۆژانە واتە نان، جل و بەرگ لە گەڵ کار یا پیشەیەکەی هەمیشەیی کە مرۆڤ بتوانێت درێژە بە ژیان بدات پێوانەو ئامرازە سەرەکییەکانی دیاریکردنی رێژەی هەژاری هەر کۆمەڵگاو وڵاتێکن. بانکی جیهانی لەم بارەوە رایگەیاندووە کە داهاتی ٢ دۆلار لە رۆژدا بۆ هەرتاکێک هەژاری موتڵەقەو واتە لە ژێر هێڵی هەژاریدا بەسەر دەبات کە لە زۆربەی وڵاتانی ناگەشە سەندوو و لە حاڵی گەشەدا بە شێوەیەکی گشتی بەدی دەکرێن. لە ئێران بە وتەی بەرپرسانی پێوەندیدار زیاتر لە 26 میلیۆن کەسی بێکارمان هەیە کە داهاتی ٢ دۆلار کە ئێستا دەکاتە ٢٠هەزار تمەن بە پێی بەرزبوونەوەی نرخی دۆلار ئەوەندەیش داهاتییان نییە کەوایە زیاتر لە ٢٦ میلیۆن کەس لە هەژاری موتڵەقدا بەسەر دەبەن و ئامارە نافەرمی و ناحکومییەکانیش باس لە زیاتر لە ٤٦ میلیۆن کەسی بێکار دەکەن کە دەکاتە زیاتر لە نیوەی حەشیمەتی ئێران. بە پێی راپۆرتێک کە مەجلسی رژیم داویەتە دەرەوە داهاتی ٢میلیۆن و ٨٠٠ هەزارتمەن بۆ هەربنەماڵەیەکی هەر ٤ کەسی لە تاران وەک هێڵی هەژاری پێناسەی کردووەو بۆ شارەکانی دیکەی ئێران کە ١ میلیۆن حەشیمەتیان هەیە ١میلیۆن و ٨٠٠ هەزارتمەن دیاری کردووە بەڵام لە ماوەی ٣ مانگی رابردوودا بە هۆی گرانی و بەرزبوونەوەی پێداویستییەکانی رۆژانەو بژێوی خەڵک داهاتی زیاتر لەوانەیش هەر لە هێڵی هەژاریدا بەسەردەبەن. بەشێک لە ناوەندە کرێکاری، سەندیکایی و ئابووریناس رێژەیەکی سەرتر لە لێکۆڵینەوەکانی مەجلس باس دەکەن و پێش هاتنە ئارای گەمارۆکان بۆ تاران و کەلان شارەکان وەک شیراز،ئەسفەهان،تەبرێز،کرماشان و مەشهەد بۆ هەر بنەماڵەیەکی 4 کەسی ٤ میلیۆن تمەنیان دیاری کردبو.

واتە ئەو رێژەیە کە لە ژێر هێڵی هەژاریدا بەسەر دەبەن ناتوانن ژیانێکی مەمرە و مەژی بۆ خۆیان دەستەبەر بکەن و حاشیە نشینی و پەراوێزنشینی لە نزیک شارەکان پەرە دەستێنێت و ئەم توێژانە مەحکومن بە هەڵبژاردنی ئەم جۆرە لە ژیانکردن کە شایستەو شیاوی هیچ مرۆڤێک نییە.

لە پاڵ هەمووی ئەمانەدا نەبوونی ئازادی و بوونی کەش و دۆخێکی داخراو، کە هەموو خواستەکانی تاکی کۆمەڵگا وەک داخوازسییەکانی کرێکارانی حەوت تەپە،فولادی خوزستان، داخوازی شۆفیران، مامۆستایان و نەتەوەو کەمینە نەتەوەییەکانی ئێران بە زیندان، ئەشکەنجە و ئێعدام وڵام دەدرێنەوە، رەوابوونی بزاڤی رزگاریخوازی لە چنگ ستەم و هەڵاواردنە سیاسی،نەتەوەیی و ئابوورییەکان تا دێت لە کۆمەڵگادا ڕەوایی و شەرعییەتی خۆیان زیاتر دەکەن.

درووشمی نان،کار، ازادی دروشمێکە بە بارتەقای مێژووی خەباتی یەکسانی و ئازادیخوازی بزووتنە ئازادیخوازەکان

ئەم دروشمە هەڵگری ٣ خواستە:

١: خواست بۆ بژیوی ژیان و ژیانی رۆژانە (نان)

٢: خواست بۆ پەیدا كردنی دەرفەتی کاربۆ ژیانی رۆژانە، دەرفەتێك كە تێیدا بە شێوەیەكی ئابڕوومەندانە و لە سەر توانای خودی كەسەكە بتوانێت بژیوی ژیانی دابین بكات و نەبێت بە مشەخۆری هیچ كەس و لایەنێك. (كار)

٣: خواست بۆ بوونی ئازادی ، ئازادی وەك تاك و ئازادی كۆمەڵایەتی، ئازادی سیاسی و توانین بۆ دەربڕینی ڕاوبۆچوونەکان و بەشداری سیاسی . خواستێك كە رەنگە مێژووی بگەڕێتەوە بۆ سەرهەڵدانی یەكەم ستراكتۆرە دەسەڵاتییەكان. ئەو كاتەی كە رووبەڕوو بوونەوەی دەسەڵات و تاكەكان بینراوەو دەسەڵات هەوڵیداوە تاك ملكەچی خۆی بكات و تاكەكان هەوڵیانداوە بۆ هەوڵ و خولیاكانی خۆیان تێبكۆشن. (ئازادی)

ئەگەر زۆرسادە لە ئێستای كۆمەڵگای ئێران و بەتایبەت كوردستانی رۆژهەڵات بڕوانین، ئەم سێ داواكارییە زۆر بە جێن و گونجاو. لە بەر ئەوەی بۆشایی گەورە دەبیندرێت لە كۆمەڵگای ئێران و كوردستان. لە ئێستای ئێراندا دیاردەی بێكاری، هەژاری، نەبوونی ئازادی زۆر بە زەقی دیارەو پەیوەندییەكی دیالكتیك لە نێوان هەڵبژاردنی دروشم و ویستە كۆمەڵایەتی و سیاسییەكاندا هەیە. لە ئێستادا نەبوونی ئازادی و نەبوونی دەرفەتی كار و خراپبوونی باری ژیان بە هۆی بێكارییەوە، دروشمێك دێنێتە پێشەوە بە ناوی : نان، كار ، ئازادی. هەرچەند ئەم دروشمە نوێ و تازە نییەو بە تایبەت وەك دروشمێكی چەپەكان لە زیاتر لە نیو سەدەی رابردوودا چاوی لێكراوە. بەڵام وەک ناوەرۆک دەتوانێ خواستە سیاسی و نەتەوەییەکانیش وەک ئازادی بۆ نەتەوەکانیش لە خۆ بگرێت و قابیلی پشتیوانییە بۆ بەدەست هێنانی ئەو مافانەیش کە مۆرکی نەتەوەییان پێوە دیارە وەک بزووتنەوەی کورد لە کوردستانی رۆژهەڵات.

بە گشتی وەك وترا ئەمخواستانە خواستی سەرەتایی مرۆیین و مرۆڤەكان بۆ بژیوی ژیانی خۆیان و بۆ بوونی ئازادییە كۆمەڵایەتی و سیاسی و فەردییەكانیان دەژین و خەبات دەكەن.

داخستنی سفرەی بەتاڵ لە سەرشەقامەكان، بەستنی دووكان و بازاڕ دەركەوتەی بەرچاوی ئەو خواستەیە. ئەو كاتەی گەنجێك روو بە سەعید جەلیلی نوێنەری خامنەیی لە مزگەوتی جامیعەی بانە دەوەستێتەوەو دەڵێت: " من بۆ بژیوی ژیانی خۆم و ژن و مناڵم ئامادەم دەست بۆ هەر كارێك ببەم و پاسدارانیش بکوژم لە مانگەکانی رابردویشدا سەدان گەنجی لەو شێوە بێترسانە رو بە بەرپرسانی رژیم ئەو داواکاریانەیان راشکاوانە باسکردووەو ئەم دروشمە لە گەڵ سفرەی بەتاڵ گەیشتە شەقامەکانی مەشهەد،قوم، تاران شیراز، ئەسفەهان و دواتر گەیشتە شەقامەکانی ئەهواز ئەمەیش سەلمێنەری رەوابوونی ئەم دروشمەیە.

ئەم خواست و دروشمانە نەك خواست و دروشمێكی ئینزاعین بەڵكوو خواستی و دروشمێکی عەینی و ئۆبژەكتیڤن. ناكرێت بزووتنەوەیەك خۆی بە بزووتنەوەیەكی رەوا بزانێت و چاو لە خواست و دروشمە عەینی و ئۆبژێكتیڤەكانی خەڵك و كۆمەڵگا بپۆشێت کە لە نان،کار، ئازادیدا کۆ دەبێتەوە.


PM:10:11:09/01/2019




ئه‌م بابه‌ته 89 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌