كێشە و ناكۆكییەكانی باڵەكانی ڕژیم ڕێگا خۆشكەرن لە پێناو مەرگ و كۆتایی؟

موختار ئەحمەدی

هاتنە ئارای كێشە و ناكۆكی لە نێو گرووپە سیاسیەكانی خاوەن دەسەڵات، ناكۆكیی بنەڕەتیی لە ناوەندەكانی حاكمییەت درووست كردووە و هەوێنی بۆشایی و پەیدابوونی حاكمییەتێكی دولایەنە بەو مانا كە هەر لایەنە لەپێناو قازانج و بەرژەوەندیی سیاسی و ئابووری هەوڵ بۆ شكان و تاوانباركردنی لایەنی بەرانبەری دەدات. دەتوانین كێشە و ناكۆكی لە سەردەمێكدا بەپێی كێشەكانی ناو دەسەڵاتی پێناسە بكەین كە بریتی بێت لەم تایبەتمەندییانە: یەكەم، خوێندنەوەی جیاواز و دژ بەیەك لە ئایدیۆلۆژی شەرعییەتپێدراو كە دەسەڵات لەسەری بونیات نرابێت و جۆرێك فرەچەشنی و فرەڕەهەندی لەو ئایدیۆلۆژییە لە نێو كۆمەڵگا بڵاو بكرێتەوە كە بوون و مانەوە و بەردەوامیی دەسەڵات، دەخاتە مەترسیەوە. دووهەم، ناكۆكی لە داڕشتنی سیاسەتی ئابووری و كۆمەڵایەتیی گشتی، كە نیشان لە ناتەوانی و لاوازیی بەڕێوەبەریی دەوڵەت لە پێناو دەستەبەر و باشتركردنی دۆخی گوزەرانی دانیشتوانی ئەو وڵاتە بێت. سێهەم، ناكۆكی لە داڕشتنی سیاسەتی دەرەوە كە ئەگەر لاواز بوو پێگە و پرستیژ و ئێعتباری ئەو وڵاتە لە ڕوانگەی نێودەوڵەتییەوە دەچێتە ژێر پرسیار. چوارەم، بوختان درووستكردن یا وتنەوەی ڕاستییەكان لەپێناو هەرچی باشتر لەقاودانی گەندەڵییە سیاسی، ئابووری و مودیرییەتییەكان لە لایەن بەرپرسانی پلە یەكی دەسەڵات تا دەگاتە باقیی بەرپرسان. پێنجەم، ناكۆكیی نێوان دەزگاكانی یاسادانان، بەڕێوەبەری و داد.
لە سەروبەندی شەڕی هەشت ساڵەی نێوان عێراق_ ئێران كێشە و ناكۆكی لە نێوان بەنی سەدر و پاشان جێهێشتنی ئێران و دواتر پاش شەڕی هەشت ساڵە و سەرقاڵ بوونی ڕژیم بە كێشە و گرفتە ناوخۆییەكان، تا هاتووە ململانێكان بۆ بردنەوەی هەرچی زیاتری قازانجە سیاسی و ئابوورییەكان زیاتر بووە و بەرەو پێش هەنگاوی ناوە. باسكردن لەم مێژووە هەڵگری زۆر لایەن و ڕەهەندی جیاوازە كە لە تاقەتی ئەم بابەتەدا نییە بەڵام ئەوەی پێوەندیی هەیە بە مێژووی ئەم سەردەمی نوێوە دەخەینە بەر باس و ئاماژەیەكی كورت دەكەین بەو خاڵانەی كە هەوێنی ناكۆكی یاخود بوونەتە هۆكاری گرژییەكانی نێوان باڵەكانی دەسەڵات لە كۆماری ئیسلامیدا.
لە هەر وڵاتێكدا كە یاسا سەروەر نەبێت و دەوڵەتی هاوتەریب یا دەوڵەتی سێبەر لەگەڵ دەوڵەتی هەڵبژێردراوی خەڵك یا خودی ڕژیم، كە سەرۆك كۆمارە دەسەڵاتێكی وەك سپای پاسداران بوونی هەبێت و بە شێوازێكی ئاشكرا دەستێوەردان لە پرسە ئابووری، سیاسی و كۆمەڵایەتیەكان و هاوكاتیش بە دوور لە دەسەڵاتی جێبەجێكار دەستێوەردان لە كاروباری دەرەوەی سنوورەكان دەكات، نیشانە لە لاوازیی دەسەڵات و لە هەمانكاتدا تووی بێ متمانەیی لەناو تاكی كۆمەڵگا دەچێنێت و ڕێگا خۆشكەرە بۆ ئەوەی ناڕەزایەتییەكان لەناو بازنەی دەسەڵاتی قۆرخكراو بێتە دەر و خۆی نیشان بدات. ساڵی 97 لە كاتێكدا دەستی پێكرد كە تا هاتووە كێشەی دەسەڵات لە تاران قووڵتر بوەتەوە، كار بە جێگایەك كێشراوە كە خامنەیی خۆی بەشێوەی ڕاستەوخۆ بێتەناو كێشەكانەوە و هەوڵ بۆ هێوركردنەوە و چارەسەركەدنیان بدات. ناكۆكیی ئەحمەدی نەژاد، كە خۆی هەڵقوڵیوی سندووقی هەڵبژاردنی ئەم تاقمە بوو و بە شێوازی ساختە هێنایانە سەر كورسیی دەسەڵات، لەگەڵ باڵی ئوسووڵگەرا لە لایەك و لە لایەكی دیكە كێشەكانی لەگەڵ بنەماڵەی لاریجانی كە سەرۆكایەتی 2 دەزگای یاسادانان و دەزگای قەزاییان لەدەستە، زیاتر خۆی دەرخستووە و بەرچاوتر بووە. 
ڕۆژانی 19، 20 و 29ی خاكەلێوە خامنەیی لە كۆبوونەوە لەگەڵ بەرپرسانی وەزارەتی ئیتڵاعات و بەرپرسانی نیزامی ئاماژەی بە هەبوونی كوتلە و تاقمی جیاواز لەنێو ئەم وەزارەتە و باقیی ئۆرگان و وەزارەتخانەكانی دیكە كرد و وتی، هەرچەشنە باند و دەستەیەكی جیاواز لە بەرەی ئینقلاب، هیچ كۆتلەیەكی دیكە قەبووڵ ناكەین. ئەم وتانەی خامنەیی لەمەوە سەرچاوەی گرتووە كە بوونی تاقمی مافیایی لە وەزارەتی ئیتڵاعات مێژوویەكی كۆنی چەندین ساڵەی هەیە كە كارەساتی مرۆیی وەك كوشتنی سەعید ئیمامی و هاوڕێكانی لێكەوتوەتەوە. باسكردن لە ناكۆكی لە وەزارەتێكی هەستیاری وەك ئیتڵاعات نیشان لەوەیە كە لەم سەردەمەدا ململانێی باندی و مەحفەلیی بەرچاو لەم ئۆرگانەدا بوونی هەیە. دۆخی پڕلە قەیرانی ئەم ناكۆكیانە نیشان لە لاوازی مودیریەت و ڕێبەریكردنی خامنەییە كە ناتوانێت كۆنتڕۆڵی شەڕی دەسەڵات نەك هەر لە وەزارەتی ئیتڵاعات بەڵكوو ناتەوانە لە چارەسەركردنی قەیرانەكانی دیكەی ناو بازنەی دەسەڵات و ئەو پەیامەیش بە خامنەیی دەگات كە وەك ساڵانی سەردەمی خومەینی و 3 ساڵی یەكەمی دەسەڵاتی وەك جێگری خومەینی، ئەو ڕۆڵە كاریزماتیكەی نەماوە و ئەو حەسابەی بۆناكرێت و داوا دەكات بەپێی وەسیەتەكانی خومەینی مامەڵە لەگەڵ یەكتردا بكەن. چوون زیاتر باسكردنی وردەكارییەكان لەم دۆخەی كە ڕژیم لە باری سیاسی، ئابووری و كۆمەڵایەتییەوە تێی كەوتووە دەتوانێت زیاتر ئاخێزەكانی شارەكانی ئێران بەهێزتر بكات.
چەند رۆژ دواتر واتە 1ی گوڵان حەسەن رۆحانی و ئیسحاق جەهانگیری،  لە كۆبوونەوەیەك لەگەڵ بەڕێوەبەرانی پلەباڵای دەوڵەت كە پێش زەمینەیەكی پێشووتری وەك وتەكانی لە ڕۆژی ئەرتەشدا بوو، بە توانجەوە بۆ جارێكی دیكە لە دژی سپای پاسداران قسەی كرد. ئاماژەی بەوەدا ئەرتەش نەهاتووەتە ناو بازنەی دەستێوەردانی سیاسی و ئابووری لە ئێراندا و دەبێت سپای پاسدارانیش وەك ئەرتەش مامەڵە بكات و خۆی بە دووربگرێت لە هەرچەشنە دەستێوەردانێك و تەنیا وەك هێزی سەربازیی هاوتەریبی ئەرتەش بمێنێتەوە.
لە یەكەم نوێژی هەینی دوای قسەكانی ڕوحانی، هەموو پێشنوێژانی شارەكانی ئێران كەوتنە دژایەتیی وتەكانی ڕوحانی و پشتیوانییان لە سپای پاسداران كرد. ئەم هەڵوێستانەی سپا و پێشنوێژانی شارەكان، ڕوحانیی هاندا ئاشكراتر قسە بكات و وتی نازانم بۆ بەرپرسان و بەڕێوەبەرانی دەوڵەتی ڕۆژووی بێدەنگییان گرتووە و لەچی دەترسن؟ پرسیار و خاڵی جێگای سەرنج ئەوەیە كە ڕوحانی پشتی بە كوێ گەرمە وا بەم شێوەیە بەرپرسانی دەوڵەتی لە دژی سپای پاسداران هاندەدات، لێرەو لەوێ باس لە چرا سەوزی خامنەیی دەكەن بە ڕوحانی بەڵام پێم وایە ئەم هەڵوێستانەی سەرۆك كۆماریی رژیم لەم چەند خاڵەوە سەرچاوەی گرتووە. یەكەم، تا دێت دەرفەتی ئامریكا لەمەڕ بەرجام بەرەو كۆتایی دەڕوات و سێبەری گەمارۆ ئابوورییەكان، لاوازبوونی پێگەی ناوچەیی و جیهانی بەتایبەت لەگەڵ دونیای عەرەب و ڕۆژاوا هێشتا وەك شمشێرێك بەسەر ملی ڕژیمەوە قورسایی دەكات. دوهەم، دۆخی خراپی ئابووریی ئێران و گوشاری لە ڕادەبەدەر بەسەر كۆمەڵانی خەڵك و هاتنە خوارەوەی نرخی تمەن لەچاو باقیی دراوی وڵاتانی دیكە. سێهەم، بوونی تەقینەوە كۆمەڵایەتییەكان، ناڕەزایەتیی شەقام لە چۆنییەتیی ئیدارەی وڵات كە كۆمەڵگای تووشی دەیان قەیرانی چارهەڵنەگر كردووە. بزووتنەوەی ناسراو بە بزووتنەوەی بەفرانبار كە نزیك بە 100 شاری ئێرانی گرتەوە لووتكەی ئەو تەقینەوەیە بوون. لە ڕۆژان و حەوتووەكانی ڕابردوویشدا خەڵكی شارەكانی كازرون، خوزستان، ئەهواز، ئەسفەهان، تاران و شارەكانی كوردستان و دانی دروشمگەلێك كە بنەماكان و هێڵە سوورەكانی حاكمییەتیان تێپەڕاند. چوارەم، هەبوونی گەندەڵیی لە ڕادەبەدەری بەرپرسان و بەڕێوەبەرانی حكوومی و دەوڵەتی لە كۆنەوە تا دەگاتە سەردەم. جگە ئەمانەیش كێشە و ململانێكانیان كە لەحاڵی پەرەسەندندایە و خۆیشیان هەم لە باری كۆمەڵناسیی سیاسی و ئابوورییەوە باش دەركیان بەوە كردووە كە ئەمجۆرە هەڵسوكەوتانە لە بەرژەوەندی ڕژیم و بەقەولی خۆیان ئەو كەشتییەی ئەوان سواری بوون لە حاڵی نوقم بووندان و هەرلایەنە ئەوی دیكە بەتاوانبار و لادەر لە نیزام دەزانن و لە كاتێكدا هەردوو لایان هەمان ڕێگای لەناوچوونی ڕژیم دەپێون، بەڵام سەرەڕای زانینی ئەمەش بەهۆی قووڵیی كێشەكانیان ناتوانن لە كۆمەڵگا و دونیای دەرەوەی خۆیاندا بیشارنەوە. بەرەی ئوسووڵگەرای رژیم هەمیشە لە میدیاكانی خۆیان بەتایبەت لە ڕۆژنامەی كەیهان كە شەرێعەتمەداری سەرنووسەریەتی، بە هەموو شێوازێك هەم بە چاوی ڕەخنەگرانەی تێكەڵ بە ڕقوقینی پەنگخواردووی بەرەی ئوسووڵگەرا نیسبەت بە ڕێفۆرمخوازان و دەوڵەتی ڕوحانی و هەڵسوكەوتی لە باری ئیجرایی و مودیرییەتی وڵات دەدوێت و بوونی درز و ناكۆكییە بەربڵاوەكانی نێو دەزگای دەسەڵاتداری ڕژیم بە ئاشكرا باس دەكات. بۆوێنە، گرانی، بێكاری، ئاخێزە جەماوەرییەكان، گرانی نرخی دراوەكانی دیكە لەچاو تمەنی ئێران، زۆرتربوونی بۆشایی نێوان توێژی هەژار و دەوڵەمەند. بۆ ئەم مەبەستەیش 63 نوێنەری مەجلس نامەیەكیان دژی سەرۆكی بانكی ناوەندیی ئێران نووسی و بانگیان كردە مەجلس و لێپرسینەوەیان لێكرد و خوازیاری لابردنی بوون.
 ڕۆژی 30ی خاكەلێوە سپای پاسداران بە نووسینی ڕاگەیاندنێكی تووند وڵامی قسەكانی ڕوحانی لە ڕۆژی ئەرتەشدا دایەوە. ڕوحانیان بەوە تۆمەتبار كرد كە " قسەكانی یەكدەنگی و هاوهەڵوێستیی حاكمییەت تووشی داڕووخان دەكات و ئەم وتانە هاوتەریبە لەگەڵ هەڵوێستەكانی بەرەی زایۆنیزمی جیهانی لە دژی سپای پاسداران كە بەداخەوە لەناوخۆی خۆیشمان ئەو خۆش خزمەتییە بە دوژمنانمان دەكرێت". ماڵپەڕی حكوومەتیی "ڕەجا نیوز" نزیك بە خامنەیی بابەتێكی لەژێر ناوی "تانە و تەشەر لە سپا لە ڕۆژی ئەرتەش" نووسی و ئاماژەی بە هەڵوێستەكانی ڕوحانی كرد. ئەم هەڵوێستە دژ بەیەكانی ڕوحانی دەبێت ناوی بنێین چی؟ لە سەرەتای هاتنە سەركاری، خوازیاری نەمانی هێزی ئەرتەش بوو كەچی ئێستا بووەتە جێگای سەرنجی و تاریفی دەكات. لە بەشێكی دیكەی میدیا حكومییەكاندا قسەكانی ڕوحانییان وەك سەرپۆشدانان بۆ گەندەڵی و فەسادی ئابووری كەسانی نزیكی سەركۆمار بۆ بەلاڕێدابردنی بیر و زێهنی كۆمەڵگا بەرەو ئاقارێكی دیكەدا ناولێبرد. بەڵام شەڕی ڕوحانی لەگەڵ سپا دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی سپا دەستی گرتووە بەسەر هەموو جومگەكانی ئابووری و بەشێكی بەرچاوی جومگە سیاسییەكانی دەوڵەت تەنانەت لە هەڵبژاردنی پارێزگار، فەرماندار و باقیی پۆستە دەوڵەتییەكان دەستوەردەدات و وەك مافیایەكی ئابووری و سیاسی مامەڵە دەكات. ئەمە لەكاتێكدایە كە بەپێی ئەسڵی 44ی یاسای دەبێت ئابووری لە دەستی خەڵكدا بێت بەڵام ئێستا بەشێكی بەرچاوی لە دەستی دەوڵەتێكی سێبەری چەكدار بەناوی سپا و بەشێكی بچووكی لە دەستی دەوڵەتێكی بێ چەكدایە و هەركات بەرژەوەندییەكانی باڵەكانی مافیای دەسەڵات بكەوێتە مەترسیەوە، هەركامەیان پەنا بۆ ئەم ئەسڵە لە یاسا دەبەن.  پاش هەڵوێستەكانی ئەحمەدی نژاد، دەست و پێوەندەكانی نزیك خامنەیی و بنەماڵەی لاریجانی ڕاستەوخۆ دەستیان كرد بە هەڕەشە و ترساندنی ناوبراو. ئەحمەدی نەژادیش وەك دژكردەوە هانی 300 كەس لە بەرپرسان و فەرماندەكانی پێشووی بەسیج لە دانشگاكان و حەوزەكانی عیلمیە، كە خۆیان وەك بەرپرسی ڕێكخراوە ئینقلابییەكان ناساندبوو، نامەیەكی سەرئاوڵەیان بۆ خامنەیی نوسیبوو كە ڕژیم لە مەترسیدایە و ئۆرگان و ناوەندەكانی نزیك بە بەیتی ڕێبەری بەهۆی خراپ مامەڵەكردن لەگەڵ پرسە سیاسی، قەزایی و كۆمەڵایەتییەكان كە مەبەستی بنەماڵەی لاریجانی بوو، ڕژیمیان تووشی قەیرانی گەورە كردووە.
نیگەرانیی باڵەكانی ڕژیم لەمەڕ مانەوەی سیستم و حاكمییەت ئەو پەرۆشیەیە كە بە ڕوخساری هەمویانەوە دیارە، دەركیان بە هەبوونی بۆشایی لە نێوان خەڵك و دەسەڵات، بێ متمانەیی بە حاكمییەت، گوزەر و تێپەڕینی جەماوەر لە هێڵەسوورەكانی نیزام مەسێجی تووند و ماناداریان بە ڕژیمدا كە نەمانی ئەو شەرعیەتە ساختەیە كە ساڵانێكی بە زەبری سەركووت بەدەستیان هێنابوو لەدەستی دەدەن و هیچ چەشنە شەرعیەتێكی جەماوەریان نەماوە. خەڵك نە متمانەیان بە مەجلسی شۆرای ئیسلامی، شۆرای نگابان، ئۆرگان و ناوەندە ئەمنییەتییەكان ماوە و نە دەوڵەت بە هی خۆیان دەزانن بەڵكوو دژی بەرژەوەندییەكانی خۆیان پێناسەی دەكەن؛ نە مەجلس توانیویەتی یاسایەكی باش پەسەند بكات كە قازانج و بەرژەوەندییەكانی توێژە جیاوازەكانی كۆمەڵگا تێیدا دەستەبەر بێت و نە شۆرای نگابان و ئۆرگانە دەوڵەتییەكان ئیزنی هاتنە مەیدانی كەسانی هەڵبژێردراوی خەڵك دەدات و ناوەندە ئەمنییەتییەكانیش هەر لە هێزی ئینتزامی، بەسیج، ئیتڵاعات و سپای پاسداران بە جێگای دابینكردنی ئاسایش و هێمنی، خۆیان تێكدەرانی ئاسایش و پێشێلكەری مافە سەرەتاییەكانی شارۆمەندانن.
ئەحمەدی نژاد تا ئێستا چەندین نامەی بۆ خامنەیی نووسیوە و ڕەخنەی تووندی گرتووە بەڵام لەم نامەی ئاخریدا چەند خاڵێك جێگای باسن كە ئاماژەیان پێدەكەم. یەكەم،لەم نامەدا هیچ شوێن و ئۆرگانێكی حكوومی و دەوڵەتی نەماوە كە هێرش نەكاتە سەری، بەرپرسانی بەسیج، تەواوی ئۆرگان و ناوەندە دەوڵەتییەكانی ڕژیمیان گرتوەتە نیشانە. دوهەم، ئاخێزەكانی ئەمجارەی مانگی بەفرانباریان هەڵگەڕاندۆەتەوە بۆ لاوازیی مودیرییەتیی خودی خامنەیی لە لایەك و دەوڵەت و دەست و پێوەندەكانی ڕوحانی و كابینەكەی لە لایەكی دیكەوە. سێهەم، كۆنتڕۆڵ و مودیرییەتی باڵەكانی ڕژیم لە دەستی خامنەیی تێپەڕبووە و وەك ڕابردوو ناتوانێ هێژێمۆنیی خۆی بسەپێنێت. چوارەم، سەردەمی شۆڕش و گۆڕانكاری لە ئێران هاتووە و ڕژیم بەرەو نابوودی هەنگاو دەنێت.
ئەوەی لە كۆتاییدا پێویستە ئاماژەی پێبكرێت ئەوەیە كە هەڕەشە و ئەو شەڕە ساردەی لە نێوان وڵاتانی ڕۆژاوایی، ئامریكا و ئیسرائیل دژی كۆماری ئیسلامی هەبووە بەئەندازەی ئەم ئاخێزە جەماوەرییەی شارەكانی ئێران دژی رژیم كاریگەریی نەبووە و ڕژیم لێی نەترساوە و بەوشێوەیە تووشی گرژی و ناكۆكیی ناوخۆییانی نەكردووە بەڵكوو شەڕە دەرەكییەكان هەمیشە خزمەتی بەرژیم كردووە بۆ مانەوەی لە دەسەڵات. كەوایە، بۆ ڕووخانی ڕژیم دەبێت پشت بە وزەی نووستووی ناوخۆی ئێران ببەسترێت و هەوڵ بۆ گەشانەوەی شۆڕشێكی جەماوەری بدرێت. ساڵی 1397ی هەتاوی ساڵێكی چارەنووسساز دەبێت بۆ نەتەوەكانی ئێران و بۆ كۆماری ئیسلامی، بۆ یەكەمیان ساڵی گەیشتن بە ئازادی و نەمانی ڕەشەكوژی، ترس و تۆقاندن و بۆ دوهەمیشیان ساڵی مەرگێك پاش 40 ساڵ تاوان و دزی و دیكتاتۆرییەت. نەتەوەكانی ئێران و ئەحزابی ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و كوردستانی دەبێت لە پێناو هەرچی زیاتر هاودەنگی و هاوهەڵوێستی لەپێناو ڕووخاندنی ڕژیمی ئیسلامی خۆیان یەك بخەن. پێكهاتنی شۆرای دێمۆكراسیخوازی و كۆنگرەی نەتەوەكانی ئێرانی فێدراڵ بەپێی ئەم زەروورەتە مێژوویەیە، كە ساڵانێك بوو وەك زەرفێك بۆ كۆكردنەوەی حیزب و لایەنەكان جێگای خاڵی بوو ئێستا هەیە و بەهێزی بكەن. لەم سەردەمەدا هەمووان دەبێت بەپێی ئاجێندای گەلانی ئێران كە ویستیان نەمان و روخانی كۆماری ئیسلامییە هەنگاو بنێن و وزەو توانای خۆیان لەم پێناوەدا وەگەڕ بخەن.


PM:11:29:12/05/2018




ئه‌م بابه‌ته 195 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌