دەور و كاریگەریی ژنان لە كۆمەڵەدا

سەرگوڵ میرزایی

ڕێباز یان مەكتەبی سرووشتی، واتە ئەو مافانەی كە لەسەر عەقڵ و سرووشتی مرۆڤ بونیاد نراوە و لە پێوەندیی مرۆڤەكاندا بەبێ دەستێوەردانی هێزی كۆمەڵایەتی دەبێ بوونی هەبێت كە یاساگەلێكی جێگیر و نەگۆڕە و ڕەهەندێكی گشتی و جیهانی هەیە  و پاراستنی ئەركی وڵاتەكانە وەكوو پابەندی بە بەڵێن، دەسدرێژی نەكردنه سەر مافی خەڵك، بەرگری ڕەوا، ئازادی و سەربەخۆیی، مافی ژیان، قەرەبوی خەسارەت و زۆر خاڵی دیكە... بەم پێیە لە وڵاتێكدا كە ڕێباز یان مەكتەبی سرووشتی بە دەستێوەردانی هێزی دەسەڵات و حاكمییەت زەوت كرابێت خەبات دژ بەو پێشێلكارییە ڕەوایە و ڕێزلێنان لە مێژووی ئەو خەباتە و خەڵكی خەباتكار و بوێر و جەسوور ئەركی مرۆڤایەتییە. بە بۆنەی ٣١ جۆزەردان و ڕۆژی پێشمەرگەی كۆمەڵەوە جێگای خۆیەتی بە بەرز نرخاندی ئەو ڕۆژە باسێكی كورت لەسەر پێشمەرگەی كۆمەڵە بەگشتی و ڕۆڵ و نەقشی ژنی پێشمەرگەی كۆمەڵە بە تایبەتی و كێشە و بەربەستەكانیان و هەروەها كاریگەرییان لەسەر كۆمەڵگای كوردی و ئێرانی و ناوچەیی بخرێتە بەر باسەوە.
هاتنی كۆمەڵە گوڕانكاریی لە سیاسەت و كۆمەڵگادا درووست كرد و ماهییەتی كۆمەڵە دەبێتە جەریانێكی پێشكەوتنخواز و كاریگەری لەسەر كۆمەڵگا دادەنێت، هێزی پێشمەرگەی كۆمەڵەش هەمان دەور و نەقشیان دەبێت و سونەتی پێشمەرگایەتی لە كوردستان دەگۆڕێت. پێشمەرگە و پێشمەرگایەتی پێش هاتنی كۆمەڵە بوونی هەبووە بەڵام بە درووستبوونی كۆمەڵە پێشمەرگایەتی ناوەرۆك و ماهییەتێكی نوێ پەیدا دەكات و دەبێت بە دوو باڵی نیزامی و سیاسیی بزووتنەوەیەكی رەوا و بەربڵاوی كۆمەڵایەتی. بە پەیوەستبوونی ژنان بە هێزی كۆمەڵەوە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازیی گەلی كورد گڕ و تینێكی نوێی پێیبەخشرا و لە زستانی دواكەوتووییەوە بەرەو بەهاری پێشكەوتوویی هەنگاوی نا. هەر چەندە كە ژن هەمووكات و بەپێی فەرهەنگی كوردەواری ئەو كات و بە ئێستایشەوە جیاواز لە فەرهەنگەكانی دیكە ڕۆڵی سەرەكیی خۆی لە كۆمەڵگا لە زۆربەی بوارەكاندا گێڕاوە و جێ پەنجەی دیار بووە بۆ نموونە لە كۆمەڵگای جووتیاریدا ژنان ڕۆڵێكی بەرینتریان لە پیاوان گێڕاوە بەجۆرێك هەم ژنی ماڵەوە و جووتیاری دەرەوەش بوون كە ئەمە دەیسەلمێنێت كە ژن هێزی جووڵێنەری كۆمەڵگای كوردەواری كۆن بووە بەڵام وەك خۆی ئەو پێگە كۆمەڵایەتییە و مافە سەرەكییانە كە شایانی بووە پێی نەدراوە كە بە پێكهاتنی كۆمەڵە وەكوو حیزبێك بە عقڵییەتێكی جیاواز (دگر اندیش) ڕەسمییەتی بەو ڕۆڵە سەرەكییەی ژنان بەخشی و بە وردبینی خۆیەوە ئاستی بەرزی هوشیاری و لێهاتوویی ژنانی بەرجستە كردەوە و بەهای پێبەخشی. 
پێش شۆڕشی گەلانی ئێران و لە سەردەمی پاشایەتیدا چینی ژنانێكی خوێندەوار و كارمەند هەبوون كە مافی دەنگدانیشیان هەبوو و چینێكی دیكە هەبوو كە نەخوێندەوار بوون و تەنیا لە چالاكیی بۆنە ئایینییەكاندا بەشدارییان دەكرد واتە تەنیا پاڵپشتی لە هاوسەر و براكانی خۆیان دەكرد، چینی خوێندەواری ژنان پێیان وابوو كە پاش شۆڕش زەمینەیەكی باشتر بۆ یەكسانی و ئازادیی ژنان دەرەخسێت و هەروەها پێیان وابوو كە ئەو كرانەوە سیاسییە دەرفەتێكی گەورەتریان پێی دەبەخشێت تاكوو داواكارییەكانی خۆیان دەستەبەر بكەن بەڵام پاش شۆڕش ژنان بەو ئەنجامە گەیشتن كە سیستمی ئایینی ناتوانێت بە شێوازێكی گونجاو و سەردەمیانە لەگەڵ پرسی ژن هەڵسوكەوت بكات. ژنان پێش شۆڕش بە ئەنجامگەلێك گەیشتبوون بەڵام پاش شۆڕش هەموویان لەدەست دا و ژنان بە ئاراستەی سیستەمی ئایینی هەنگاویان دەنا كە ئەو سیستمە بۆ خۆی پرۆگرام و ئاجێندایەكی دیكەی هەبوو و بەرامبەر بە مافی ژنان بێ هەڵوێست بوو و سەرەڕای ئەمانە ژنان لە هەموو بوارەكاندا ئەكتیڤ بوون و دەستیان لە گەیشتن بە مافی خۆیان بەرنەدا. بۆ نموونە ڕێژەی ٦٤ لە سەدی بەشداریی ژنان لە زانكۆكانی ئێران یەكێك لە نیشانەكانی ئەم بەشدارییەیە و ژنانی كورد هەر لەسەرەتای هاتنە سەر كاری كۆماری ئیسلامی بە تێگەیشتوویی و دڵگەرمی بە سیاسەتی درووستی كۆمەڵە بە شێوەیەكی ڕێكخراو و سازمانی پەیوەست بوون بە ڕیزەكانی كۆمەڵە و بە نهێنی و ئاشكرا و  بە شێوەی ڕەسمی و متمانە پێكراو وەك هێزی ژنان لە لایەن تەشكیلاتی كۆمەڵەوە دەستیان بە چالاكی (جەولەی) سیاسی – مەدەنی كرد و بەتایبەت دوابەدوای ئاشكرابوونی كۆمەڵە ژنان لە بەشە جیاجیاكان دەوریان گێڕاوە و لە ١٠ خەزەڵوەری ١٣٦١ وەك یەكەم دەستەی ژنی پێشمەرگە هاتنە مەیدانی چالاكی نیزامییەوە و دوای ماوەیەكی كورت بە تێپەركردنی هەموو نەریت و بەربەستە دواكەوتووەكانی كۆمەڵگا تێكەڵ بە هێزی سەرەكیی نیزامی–سیاسی كۆمەڵە بوون و قارەمانانە لە هەموو بوارەكاندا حزووریان هەبووە و وەك پێناسەی كۆمەڵە لە نێو جەماوەردا دیار بوون و ڕۆڵی بەرچاویان هەبووە و ڕێژەی سەدان شەهیدی ژنی پێشمەرگەی جەسوور و ئازای هەیە كە بەشێكیان لە زیندان و سیاچاڵەكانی كۆماری ئیسلامیدا لە وانە نەسرین و شەهلا كەعبی، ئامین باجەلانی، جەمیلە فەتحی، فەریدە یوسفی و... تیرباران و ئێعدام كران و بەشێكیتر وەك شۆعلە ئیبراهیمی، وەحیدە وەحیدی، نەرمین كەریمی و... دەیان ژنە تێكۆشەری دیكە لە ژێر ئەشكەنجە گیانیان بەخشی بە بزووتنەوەی كوردی و هەروەها لە مەیدانی شەڕ و بە بۆمباران كردنی ئەو شوێنانە كە ئەوان چالاكییان تێیدا كردووە گیانی ئازیزیان بەخت كرد و بەشێكی تر كە سازماندراوی گوردانی شوان بوون كەوتنە بۆسەی پاسدار و بەعسی لە ناوچوو و و بە ناچاری خۆیان دا بەدەم ئاوی سیروانەوە و بە گیانبازی بەرەو پێشی مەرگ ڕۆیشتن و پەیوەست بوون بە ڕیزی پڕ لە سەروەریی شەهیدانی كۆمەڵەوە.
پێشمەرگایەتی خۆی لە خۆدا ئەركێكی قورسە، پێشمەرگە هەمیشە مەترسیی گیانیی لەسەرە و برسێتی و ماندوویی و شەونخوونی هاورێ هەمیشەییە و هەزاران كێشە و بەربەستی جوراوجۆر لەسەر ڕێگایەتی و كاتێك كچێك یان ژنێك بە تایبەتمەندیی ڕەگەزیی خۆیەوە دەبێتە پێشمەرگە ئەو دژواری و بەربەستانە دووقات دەبنەوە و دەیان كێشە و گیر و گرفتی دیكە دێتە سەر ڕێگایان. كێشە و بەربەستەكانی ژنی پێشمەرگە یەكەم، ڕوانگەی كۆمەڵگا بە تواناییەكانی ژنان دووهەم، ڕوانگەی ڕەگەزی لەسەر ژنان سێهەم، عادەتی مانگانە (پێریۆدی) چوارەم، بێهداشتی تاكەكەسیی ژن پێنجەم، ژیانی هاوبەشی ژن (هاوسەربوون) شەشەم، دایك بوون حەوتەم، لاوازبوونی (زەعفی) جسمانی و هتد...
كاریگەرییەكانی ژنانی پێشمەرگەی كۆمەڵە: یەكەم، كاریگەری لەسەر بزووتنەوەی ڕزگاریخوازیی گەلی كورد لە هەر چوارپارچەی كوردستان دووهەم، مەجال بۆ دەرخستنی تواناكانی ژنان سێهەم، باوەڕبەخۆبوونی ژنان بە تواناكانیان چوارەم، بەكردەوە نیشاندانی باوەڕی كۆمەڵە بە یەكسانی و بەرابەریی ژن و پیاو پێنجەم، ئاسانكاری لە پێوەندیی كۆمەڵایەتی هێزی پێشمەرگەی كۆمەڵە و جەماوەر بە تایبەت گەیاندنی پەیامی كۆمەڵە بۆ نێو ژنان و كچان شەشەم، ورە بەخشی بە پێشمەرگەكانی كۆمەڵە حەوتەم، بوون بە پێناسەی هێزی پێشمەرگەی كۆمەڵە لە نێو جەماوەردا و هتد...
كچان و ژنانی پێشمەرگەی كۆمەڵە بەو ڕۆڵ و كاریگەرییە پۆزۆتیڤەكانیان سەربەرزن و كۆمەڵە بە ئاڵترناتیڤ بۆ پرسی كورد و پرسی ژن دەزانن و لەسەرەتاوە تاكوو ئەمڕۆ بەو پەڕی لێهاتوویی و بە پاڵپشتیی سیاسەتە درووستەكانی كۆمەڵە بەسەر هەموو ئەو كێشە و گرفتانەدا زاڵ بوون و چۆكیان دانەداوە و بوێرانە و سەربەرزانە درێژەدەری ڕێبازی پڕ لە شانازیی كۆمەڵەن و قۆناغ بە قۆناغ لە تۆمار كردنی مێژووی خەبات و تێكۆشانی گەلی كورد و بزووتنەوی ژناندا ڕۆڵیان هەیە.

PM:05:27:05/07/2018




ئه‌م بابه‌ته 641 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌