سەركوتی حەقدەست

یادداشتێك دەربارەی لانیكەمی حەقدەست لە ئێران
سامان ریشەساحێب

ڕۆژی ٢٧ی ڕەشەممەی ساڵی ١٣٩٦ی هەتاوی، هەیئەتی دیاریكردنی لانیكەمی حەقدەستی كرێكاران بۆ ساڵی ١٣٩٧ی هەتاوی دوای ڕۆژانێكی بەردەوام و  گفتوگۆی یەك لە دوای یەك  تا ڕادەیەك بە كۆمەڵێك تەوافۆق گەیشتن، بەو پێیە لانیكەمی حەقدەستی كرێكاران،19.8% زیاد كرا و ئەم ڕەشنووسە بە هۆی مشتومڕی زۆر و نەگەیشتن بە ئەنجامێكی كۆتایی بۆ ڕۆژەكانی دوایی نەورۆز دواخرا.
ناڕەزایەتییە كرێكارییەكان لە ئێران پەرەیان سەندووە، سەرەڕای گوشارە ئەمنیەكان  و دەست بەسەركردن و دۆسیەكردنەوە بۆ كرێكاران، پانتایی ناڕەزایەتییەكان ڕۆژ لە گەڵ ڕۆژ بەربڵاوتر دەبێتەوە و پێداگری بۆ دیاریكردنی لانیكەمی حەقدەست بۆ ساڵی ١٣٩٧ی هەتاوی كاریگەری هەبووە. مشتومڕەكان بۆ دابینكردنی لانیكەمی حەقدەستی ساڵی ١٣٩٧ی هەتاوی هەر لە كۆتاییەكانی ساڵەوە دەست پێدەكات. عەلی رەبیعی، وەزیر تەعاون، كار و ئاسایشی كۆمەڵایەتی وەكوو ڕەواڵی ساڵی پێشوو واتە 1396ی هەتاوی بەڵینیدا كە لانیەكەمی حەقدەستەكان ئەم ساڵ دەبێت لە چاو بەرز بوونەوەی هەڵاوسان و گرانی زۆرتر بێت و لە بەرامبەریشدا كرێكاران خوازیاری دابینكردنی حەقدەستن بەپێی تورەكەی ژیان و گوزەرانی بنەماڵەكان (سبد معیشت).
بەپێی مادەی ٤١ی یاسای كاری ئێران دەبێت تورەكەی ژیان و گوزرەران (سبد معیشت) لە پاڵ نرخی هەڵاوسان ببنە پێوەر بۆ دیاریكردنی لانیكەمی حەقدەست. مادەی ٤١ی یاسای كاری كۆماری ئیسلامیی ئێران نرخی هەڵاوسان كە لەلایەن بانكی ناوەندیی ڕادەگەێندرێ  و هەروەها  دابینكردنی تێچووی گوزەرانی بنەماڵەی وەك دوو فاكتۆری دیاریكردنی لانیكەمی حەقدەست دیاریكردووە. ڕێكخراوە كرێكارییەكانی ئێران لە ماوی ساڵانی ڕابردوودا زۆرجار خوازیاری دیاریكردنی لانیكەمی حەقدەست بوون بەپێی تەبسەرەی دووی مادەی ٤١ بەڵام نوێنەرانی دەوڵەت و ڕێكخراوە كارفەرماییەكان ئەم خواستەی كرێكارانیان پەسەند نەكردووە. ڕێكخراوە سەربەخۆكان و چالاكانی كرێكاری داواكارییەكانیان بۆ زیادكردنی لانیكەمی حەقدەستی بەپێی پێوەری تورەكەی ژیان و گوزەران (سبد معیشت) دیاری كردووە. تەنانەت نوێنەرانی كرێكاران لە دەوڵەت و  لە شۆرای باڵای كاریش پێداگریان لە سەر بردنە سەرەوەی لانیكەمی حەقدەستەكان دووپاتكردوەتەوە. سێ ڕێكخراوی سەربەخۆی كرێكاران لە ئێران (سبد معیشت) یان پێ بنەمایەكی گونجاو بۆ دیاریكردنی حەقدەستەكان بۆ ساڵی ١٣٩٧ی هەتاوی نییە و خوازیاری بردنە سەرەوەی 5 قات زیاتری حەقدەستی كرێكاران بوون.
سەندیكای كرێكارانی شیركەتی واحیدی تاران، سەندیكای كرێكارانی نەیشەكەری حەفت تەپە و گرووپی یەكگرتنی خانەنشینان لە ڕاگەیاندنێكی هاوبەشدا نووسیبویان كە نوێنەرانی ڕاستەقینەی كرێكاران و موچەخۆران لە وتووێژەكان و بڕیارەكانی تایبەت بە (حەقدەست) بوونیان نییە. سێ كەس لە وەزیران، بەرپرسی سازمانی ئۆستانداریی پیشەیی وەكوو نوێنەرانی دەوڵەت، سێ كەس لە ئەندامانی ڕێكخراوە كرێكارییەكان و سێ كەس دیكەش وەك نوێنەرانی خاوەنكاران كە ئەمانە كۆی ئەو ١٠ كەسەن هەیئەتی وتوویژ بۆ دیاریكردنی لانیكەمی حەقدەستی كرێكاران پێك دێنن. ئەم سێ ڕێكخراوە كرێكارییە كە لە سەرە ئاماژەی پێكرا بە شیكردنەوەی هەڵسوكەوتی سەركوتگەرانەی دەوڵەت لە بەرامبەر داخوازییە كرێكارییەكان، لانیكەمی حەقدەستی پێویست بۆ دابینكردنی ژیانی ٤ سەرخێزان لە ساڵی ١٣٩٧ی هەتاوی، پێنج ملیۆن تمەن مەزەندە و پێداگریان كردووە كە ئابووریی ئێران سەرەڕای هەموو كاستی و داڕمانەكانی توانایی دابینكردنی ئەو حەقدەستەی هەیە و جگە لەوە هپچ پاساوێكی فریوكارانەی بەرپرسانی دەوڵەتی لە هەمبەر نەدانی ئەو بڕە دیاریكراوە جێگای قبوڵ كردن نییە.
دەوڵەتی ڕۆحانی و كارفەرماكانی ڕەشەمەی ساڵی پێشوو بە بیانۆی نوشوستی ئابووری و ناكارامەیی كارفەرمایان بوونە هۆكاری پێشگرتن بە بەرزكردنەوەی حەقدەستەكان بەپێی (سبد معیشت) و لێدوانەكانی وەزیری كار و جێگرەكانی لە  ڕاستای هەمان بیانووەكانی دەوڵەتی ڕۆحانی بوون. بێگومان هەلومەرجی دژواری ژیانی ئێستاكەی جەماوەری كرێكاران و خەڵكی كەم داهاتی كوردستان و سەرتاسەری ئێران، كاردانەوەی ئەم چینەی بە دواوە دەبێت. لەلایەكەوە ڕژیمی كۆماری ئیسلامیی چەوسێنەر ناتوانێت لەم دەورەیە لە قەیرانێكی ئابووری كە داوێنی گرتوون بە ئاسانی دەرباز بن و گشت ئاسەوارەكانی بە سەر چینی كرێكار و خەڵكی هەژاردا بڕۆخێنن و لەلایەكی دیكەشەوە كرێكاران لە درێژەی ناڕەزایەتییەكانیاندا بۆ بە ئاكام گەیاندن و ناچاركردنی دەوڵەت بە پاشەكشێ، پێویستیان بە یەكگرتوویی هەرچی زیاتر و پێكهێنانی ڕێكخراوی خۆیانە.
ڕێكخراوە جیهانییەكان بەردەوام لایەنگری لە بزووتنەوەی كرێكاریی ئێران دەكەن و لە كێشە و گرفتەكانی ئاگادارن. بزووتنەوەی كرێكاری و چالاكانی كرێكاری، ڕاستەوخۆ لە ژێر شاڵاو و هروژمی كۆماری ئیسلامیدان. كۆماری ئیسلامی هەر كات بیهەوێ، ئەم چالاكانە دەستبەسەر دەكات، ئازاریان دەدات و ڕەوانەی زیندانەكانیان دەكات. هەنووكە زۆربەی ڕێبەرانی سەندیكاكان، هەندێك لە  بەرپرسانی ڕێكخراوە كرێكارییەكان و زۆربەی بەرپرسانی ئەو دامەزراوانەی كە ناڕاستەوخۆ پێوەندیی بە كرێكارانەوە هەیە لە زیندانەكاندان. بێگومان ئەم بارودۆخە قەیراناوییە بۆ ژیان و گوزەرانی كرێكاران كە بە كورتی ئاماژەی پێدرا، چارەنووسی بە ملوێن خەڵكی زەحمەتكێشی خستۆتە بەردەم هەڵدێر و چەشنێك كارەسات كە داهاتووەكەی بۆ هیچ كەس ڕوون نییە.
بەم پێیە، لە ساڵی نوێدا ئێمە شاهیدی لە ناوچوونی بنەماڵەكان، زۆربوونی تاوان لە كۆمەڵگا، ئەو كوشتنانەی كە بە هۆی هەژاری و نەداری ڕوودەدەن و هەروەها وازهێنانی منداڵان لە دەرس خوێندن و ڕووكردنیان لەكار دەبین. كرێكاران ئەمڕۆكە لە ژێر سەخترین گوشارەكاندان. لەلایەكەوە قورسایی گرانیی سەرسووڕهێنەر و هەڵاوسان و لەلایەكی دیكەشەوە بێكاری و دەركردن و دواكەوتنی حەقدەستەكان، دەنگی ناڕەزایەتیی كرێكارانی بەرز كردوەتەوە.

PM:11:08:10/04/2018




ئه‌م بابه‌ته 297 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌