هه‌وڵێكی دیكه‌ به‌ره‌و كۆنگره‌ی ڕۆژهه‌ڵات

ئۆمید تاهێری

پرسی كورد له‌ ئێستادا پرسی سه‌ره‌كی-نه‌ته‌وه‌ییناوچه‌كه‌ و‌ له‌ ناوه‌ڕاستی هاوكێشه‌كانی‌ سه‌ده‌ی هاوچه‌رخدایه‌‌. ئه‌گه‌ر چاوێك به‌سه‌ر بارودۆخ، جێگه‌و پێگه‌و چاره‌نووسی به‌شه‌كانی كوردستان بخشێنینه‌وه، كوردستانی باشوور نزیكه‌ی‌ ٣ ده‌یه‌یه‌ ده‌سه‌ڵاتێكی دیفاكتۆی‌ له‌سه‌ر خاكی خۆی(زۆربه‌ی كات به‌شێكی و هه‌ندێكجاریش زۆربه‌ی) چه‌سپاندووه‌‌، هه‌روه‌ها كوردستانی ڕۆژاوا‌‌‌ ئه‌گه‌رچی زۆرینه‌ی له‌شه‌ڕدا به‌ڵام له‌دوای به‌هاری عه‌ره‌بی و به‌دوای سه‌رهه‌ڵدانی گرووپه دژبه‌ر و‌ ئایینییه‌ توندئاژۆكان، ده‌سه‌ڵاتێكی دیفاكتۆ و نموونه‌یه‌كی نوێی له‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری به‌ ئه‌زموون كردووه‌(باس له‌ دۆزی كورد له‌دوای هێرشی توركیا ناكه‌م) و له‌ كوردستانی باكوور ئه‌مه‌ بۆ ٤ ده‌یه‌ ده‌ڕوات كه‌ بزاڤی كوردی به‌ هه‌موو هه‌وراز و زۆرینه‌كات نشیوه‌كانیه‌وه هه‌ندێكجار به ‌شه‌ڕ، هه‌ندێك كات به‌ ئاشتی و هه‌ندێك ساتیش به‌ شێوازی یاسایی، دانوستان و وتووێژ له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ند، كه‌م تا كورت له‌ جموجۆڵدا بووه‌. كوردستانی باشوور و ڕۆژاوا له‌ بواره‌‌كانی‌ خۆبه‌ڕێوه‌بردن و دیپلۆماسی تا ڕاده‌یه‌ك سه‌ربه‌خۆ بوون(جیا له‌ بواره‌كانی ئابووری،ئایدۆلۆژی و ستراتیژ كه‌ هه‌ركامه‌و به جۆرێك به‌ هێز یان‌ پارچه‌یه‌كی دیكه‌وه‌ گرێدراون‌). به‌پێی به‌ڵگه‌ مێژووییه‌كان زۆرجار له‌ ئه‌نجامی خوێندنه‌وه‌ی كورتماوه‌ و هه‌ڵوێستی لایه‌نه‌ سیاسییه‌كان، به‌رژه‌وه‌ندی و چاره‌نووسی به‌ش و پارچه‌یه‌ك، قوربانی و فیدای به‌ش و پارچه‌یه‌كی دیكه‌ كراوه‌ و هاوكات وه‌كوو زه‌رووره‌ت و حه‌ق و ئیجبار یاكوو له‌ پێناو به‌رژه‌وه‌ندی باڵای كورد ناودێر و فۆرموله‌ كراوه‌‌.‌

 

له‌م نێوانه‌دا ئه‌وه‌ی جێگه‌ی تێڕامانێكی قووڵ و جیددییه‌‌، جێگه‌وپێگه‌و چاره‌نووسی كوردستانی ڕۆژهه‌ڵاته‌ كه‌ به‌رده‌وام به‌هۆی شه‌رم یان‌ له‌خۆبردوویی یاكوو له‌سه‌ر هه‌ست به‌ به‌رپرسایه‌تی، له‌گه‌ڵ ئه‌م هاوكێشانه‌و له‌نێوان ئه‌م مه‌یدانه‌ به‌ربڵاو و ئاڵۆزه‌دا جووڵاوه‌ته‌وه‌و خۆی ڕێكخستووه‌. ئه‌م هه‌ڵوێست و كرده‌وه‌ له‌سه‌رخۆ و موته‌وازێعه‌، زۆرجار بووه‌ته‌ هۆی له‌ده‌ستدانی ڕۆحی سه‌ربزێوی و باوڕبه‌خۆبوونی بزووتنه‌وه‌ی كورد له‌و پارچه‌یه‌دا و سه‌ربڕینی یه‌ك له‌دوای یه‌كی ئه‌و هه‌لانه‌ی‌ كه‌ بۆی هه‌ڵكه‌وتووه‌. كوردستانی ڕۆژهه‌ڵات ناسنامه‌، جیاوازی، تایبه‌تمه‌ندی، جوغرافیا، دێمۆگرافی، پێكهاته‌و به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌ت به‌ خۆی هه‌یه‌، و له‌م پێناوه‌دا پێویستی به‌ خوێندنه‌وه‌، پلان، ستراتیژ و تاكتیكی تایبه‌ت به‌خۆی هه‌یه‌. تێڕامان و پێكهاته‌ی كۆمه‌‌ڵگاكه‌ی له‌ به‌ریه‌ككه‌وتنی عه‌شیره‌ و وێژمانه‌كان تێپه‌ڕیوه‌ و پێویستی به‌ ده‌رمانێكی هه‌مه‌چه‌شن و به‌رفراوانه‌. ئاماده‌یی خه‌ڵك له‌لایه‌كه‌وه‌ و هه‌لومه‌رجی ئێران و كێشه‌و قه‌یرانه‌كانی له‌لایه‌كی دیكه‌وه‌، وای ده‌سه‌لمێنێت كه‌ ده‌وری داهاتووی به‌ربه‌ره‌كانه‌ و به‌ره‌وڕووبوونه‌وه‌ی كورد و ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ند له‌و پارچه‌یه‌وه‌ سه‌ر هه‌ڵده‌دات. كۆی ئه‌م خاڵانه‌ و ڕه‌چاوكردنی زۆر خاڵی دیكه‌ی عه‌ینی، به‌و ڕاستییه‌مان ده‌گه‌یێنێت كه‌ كاتی دروشم و وته‌ به‌سه‌ر هاتووه‌ و كات كاتی ئه‌كت و كرده‌وه‌یه‌. وزه‌ و توانای مرۆیی، سه‌رچاوه‌یی، زانستیی، سیاسی و دیپلۆماتیكی نووستووی ڕۆژهه‌ڵات له‌ ئاستێكی به‌رزدایه‌ كه‌ له‌ ئه‌گه‌ری ئازادبوونی، ده‌سكه‌وتی مه‌زن بۆ بزووتنه‌وه‌ی كورد به‌گشتیی و خه‌ڵكه‌كه‌ی خۆی به‌تایبه‌تی تۆمار ده‌كات هه‌رواكه‌ له‌به‌رچاونه‌گرتن و پشتگوێ خستنه‌كه‌یشی خه‌سارێكی هه‌مه‌لایه‌نه‌ و قه‌ره‌بوونه‌كراوه‌ی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌. ئه‌م به‌شه‌ بێ به‌شه‌ی كوردستان، تاكوو ئێستاش پێشه‌نگ و پێشه‌وا و پشتیوانی بزووتنه‌وه‌ی كورد به‌ گشتیی بووه‌ و به‌ كرده‌وه‌ سه‌لماندوویه‌تی‌,هه‌رواكه‌ حیزبه‌كانی له‌ژێر ئه‌و هه‌موو ته‌نگ و گوشار و چه‌ڵه‌مه‌دا ئه‌رك و ده‌ور و ڕۆڵی خۆیان به‌كرده‌وه‌ و به‌پێی شوێن و كات و مه‌جال به‌ڕێوه‌بردووه‌‌.

له‌ گرینگترین ئه‌و‌ فاكته‌رانه‌ی كه‌ بۆ‌ دواكه‌وتنی به‌راوه‌ردیی ڕۆژهه‌ڵات له‌به‌رامبه‌ر پارچه‌كانی دیكه‌دا‌ زه‌ق ده‌بێته‌وه‌، په‌رته‌وازه‌یی و جیابوونه‌وه‌ و دووربوونه‌وه‌ی لایه‌نه‌ سیاسه‌كانه‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی به‌شه‌كانی دیكه‌ كه‌ ساحه‌ی سیاسی له‌ تاپۆی یه‌ك، دوو یان سێ لایه‌ن و حیزبی سه‌ره‌كیدایه‌(له‌ باشوور سه‌رده‌می ڕاپه‌ڕین یه‌كێتی و پارتی، له‌ باكوور ئه‌وسا و ئێستاش په‌كه‌كه‌ و له‌ ڕۆژاوا، یه‌په‌گه-درێژه‌كراوه‌ی په‌كه‌كه‌). گۆڕانی ئه‌م ڕاستییه‌ تاڵه ‌-به‌بێ له‌به‌رچاوگرتنی ئاستی توانا، نفووز و كارتێكه‌ری –پێویستی به‌ نۆرمێكی پلۆڕاڵ و كۆلێكتیڤ، فۆرمێكی گشتگیر و دێمۆكرات، و مێكانیزمێكی هزرته‌وه‌ر و خۆگونجێنه‌ره‌ كه‌ هه‌موو پوتانسییه‌ل و كاپاسیتی‌ نووستوو و سڕكراو و سه‌رلێشێواوه‌كان له‌ ده‌ور خۆی كۆكاته‌وه‌. له‌م پێناوه‌دا به‌ستنی كۆنگره‌ی‌ كوردستانی ڕۆژهه‌ڵات پێكهاتوو له‌ هه‌موو لایه‌ن و ڕه‌وت و كه‌سایه‌تییه‌كان له ناوخۆ و باشوور و ده‌ره‌وه‌ی وڵات‌، ئادره‌س و پارادایمێكی گونجاو و ساكاره‌ كه‌ ده‌توانێت ده‌ره‌نجامی سه‌ركه‌وتووانه‌ی لێبكه‌وێته‌وه‌. كۆمه‌ڵه‌ ده‌مێك ساڵه‌ كه‌ بانگه‌شه‌ی به‌ستنی ئاوه‌ها كۆنگره‌یه‌ك ده‌كات و كاری بۆ كردووه‌ به‌ڵام‌ به‌داخه‌وه‌ تا ئێستا وه‌دی نه‌هاتووه‌. هه‌ڵبه‌ت ئێستاكه‌‌ بۆشاییی وه‌ها ناوه‌ند وقه‌باره‌یه‌ك،‌ له‌ ڕوانگه‌ی چینی خونده‌وار و پێشڕه‌و و پێشكه‌وتووی كوردستانی ڕۆژهه‌ڵات زه‌ق بووه‌ته‌وه‌ و هه‌وڵه‌ خۆڕسكه‌كانی بۆ چڕ كراوه‌ته‌وه‌.

له‌ ڕۆژی ١٩ی ئۆكتۆبه‌ری ئه‌مساڵدا، كۆنفڕانسێكی سه‌ربه‌خۆ له‌ ژێر ناوی كۆنفڕانسی نه‌ته‌وه‌یی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان، له‌ ستۆكهۆڵمی پایته‌ختی وڵاتی سوئێد به‌ڕێوه‌چوو. ئه‌م هه‌ڵمه‌ته‌ له‌سه‌ر شان و تێكۆشان و ماندووبوونی كومیته‌ی ئاماده‌كار پێكهاتوو له‌ كۆمه‌ڵێك ڕووناكبیرو چالاك، كه‌سایه‌تی سه‌ربه‌خۆ، سه‌مپاتی حیزبی یان كۆنه‌حیزبی، پشبه‌ستوو به‌ كۆڵه‌كه‌ی ڕاستییه‌ سۆبجێكتیو و ئۆبجێكتیڤه‌كان و ده‌رككردن به‌ پێویستی و پێداویستییه‌كانی سه‌رده‌م ده‌ستی به‌كار كرد. بانگهێشتكراوان و میوانه‌كان له‌ سه‌رانسه‌ری دونیا و به‌بێ جیاوازی ناوچه‌یی و بۆچوون هه‌ڵبژێردرابوون. ئه‌گه‌رچی به‌ له‌به‌رچاوگرتنی پێوه‌ره‌كانی بانگهێشتكردن، به‌ هه‌زاران كه‌سی شیاو نه‌بینرابوون، نه‌دۆزرابوونه‌وه‌ یان ئیمكانی به‌شداربوونیان نه‌بوو هه‌روه‌ها زۆربه‌ی بانگهێشكراوانیش‌ توانا و مه‌جالی به‌‌شداربوونیان بۆ نه‌ڕه‌خسابوو. ئه‌م كۆنفڕانسه‌ له‌ ئاكادێمیسیه‌نه‌كان، ناوداران، بلیمه‌ته‌كان، پسپۆڕان، كارناسان و شاره‌زایان و چالاكان پێكهاتبوو و حیزبه‌كان وه‌كوو میوان به‌فه‌رمیی بانگهێشت كرابوون.

كۆنفرانسه‌كه‌ به‌ مێتۆد و شێو‌ازێكی زانستیی و نوێ، به‌ مه‌به‌ستی ناسین و ناساندنی كێشه‌و گرفته‌ سه‌ره‌كییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵات و دۆزینه‌وه‌ی ڕێگا و ڕێكاری گونجاو و پێویست بۆ چاره‌سه‌ركردنیان به‌سترابوو و تێیدا به‌شداربووان له‌ بواره‌ جیاوا‌زه‌كاندا لێكۆڵینه‌وه‌ و ڕاوێژیان ده‌كرد و دواجار له‌ چوارچێوه‌ی چه‌ندین وۆركشاپی تایبه‌تدا ڕوانگه‌ و كۆكراوه‌ی باسه‌كانیان پێشكه‌ش به‌ كۆنفڕانسه‌كه‌ كرد. جێگای سه‌رنج بوو‌ له‌ زۆربه‌ی كۆمیسیۆنه‌ دیاریكراوه‌كان له‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ بواره‌ گشتییه‌كاندا، چاره‌سه‌ریی پرسه‌ سه‌ره‌كییه‌كان بریتی بوون له‌ كاری هاوبه‌ش، میدیا و ڕاگه‌یاندنی هاوبه‌ش، دیپلۆماسی هاوبه‌ش، په‌روه‌رده‌ و بارهێنانی گشتگیر و هاوبه‌ش، نوێنه‌رایه‌تی و به‌ره‌ی سیاسی هاوبه‌ش هه‌روه‌ها به‌كۆی را و ده‌نگ، باس له‌ پێویستیی پێكهێنانی ناوه‌ند و قه‌باره‌یه‌كی سیاسی هاوبه‌ش و گشتگیر بۆ به‌دواداچوون و چاره‌سه‌ركردنی پرسی كورد له‌ كوردستانی ڕۆژهه‌ڵات كرا. (كۆی ئه‌مانه‌ هه‌یكه‌له‌ی هه‌مان پڕۆژه‌ و پڕۆسه‌یه‌ كه‌‌ كۆمه‌ڵه‌‌ بانگه‌وازی بۆ ده‌كات)

ئه‌گه‌ر له‌ كردنه‌وه‌ی زیاتری چۆنایه‌تی و چه‌ندایه‌تیی ناوه‌ڕۆكی-ڕێژه‌یی كۆنفڕانسه‌كه‌ خۆببوێرین، جێگه‌ی خستنه‌ به‌رباسی چه‌ند تێبینی و خاڵی سه‌رنجڕاكێشه‌. هه‌موو حیزب و لایه‌نه‌ سیاسییه‌كان به‌بێ هه‌ڵاواردن بانگهێشت كرابوون و یه‌كێك له‌و‌ حیزبانه‌ی كه‌ له پڕۆسه‌ی ئاماده‌كاری بۆ كۆنفڕانسه‌كه‌ ڕۆڵی نه‌گێڕابوو به‌ڵام له‌‌ ئاستێكی باڵادا به‌شداری گه‌رم و گوڕی كرد كۆمه‌ڵه‌ی شۆڕشگێڕ بوو، هاوكات پژاك كۆنفڕانسه‌كه‌ی بایكۆت كردبوو. لێره‌دا دوو پرسیاری سه‌ره‌كی دێته‌ ئاراوه‌،

یه‌كه‌م، بۆچی لایه‌نه‌كانی دیكه‌ له‌ ئاستێكی به‌رزدا به‌ده‌م بانگه‌وازه‌كه‌وه‌ نه‌هاتبوون؟

دووهه‌م، بۆچی كۆمه‌ڵه‌ به‌ته‌واوی پاڵپشتیی لێكرد؟

سه‌باره‌ت به‌ پرسی یه‌كه‌م، له‌وانه‌یه‌ حیزب و لایه‌نه‌كان به‌و هۆیه‌ كه‌ خۆیان ده‌ستپێشخه‌ر و داهێنه‌ری نه‌بوون به‌چاوی ناجیددی بوون و دوودڵی و دڕدۆنگیییه‌وه‌ ڕوانیبێتیان و پێكهاتنی ئاوه‌ها ناوه‌ندێك به‌ به‌دیل و هۆكارێك بۆ كاڵبوونه‌وه‌ی پێگه‌ و به‌رژه‌وه‌ندی و كاریگه‌ری خۆیان چاو لێبكه‌ن.

به‌ڵام له‌سه‌ر پژاك كه‌ حیزبی سێبه‌ری په‌كه‌كه‌ بۆ ڕۆژهه‌ڵاته‌ و هه‌موو كات خۆی ڕه‌نگپه‌راوێزكه‌وتوو و چه‌وساوه‌ ده‌رده‌خات، هیچ پاساوێكی لۆژێكی و بابه‌تی بۆ ئه‌م بایكۆته‌ نابیندرێت جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئه‌م ناوه‌نده‌ وه‌كوو ئاڵترناتیڤێك بۆ ك.ن.ك بزانێت كه‌ نه‌ك نه‌ته‌وه‌یی به‌ڵكوو ده‌مێكه‌ ڕه‌نگ و بۆنی باكوورته‌وه‌ری قه‌ندیل و ئیمڕاڵی لێ نیشتووه‌(ئه‌گه‌رچی له‌وێشدا جه‌ختكرایه‌وه‌ كه‌ ئه‌م ناوه‌نده‌ هاوكار و پاڵپشته‌ نه‌ك ئاڵترناتیڤ)، یاكوو هۆكاره‌كه‌ی له‌وه‌دا بوو‌‌ كه‌ خۆی خولقێنه‌ر و به‌ڕێوه‌به‌ری سه‌ره‌كی ناوه‌نده‌كه‌ نه‌بووه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ ناوه‌ڕۆك و ڕۆحی تاكڕه‌ویی و خۆبه‌میحوه‌رزانینی پژاك یان هه‌مان كۆدار نایه‌ته‌وه‌. شایه‌دیش له‌به‌ر ئه‌وه‌ بێت كه‌ نووكی هێرشی كۆنفڕانسه‌كه‌ له‌سه‌ر ئێران(ڕكابه‌ری توركیا) و له‌ ئاراسته‌ی به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌و پارچه‌یه‌دا بوو كه‌ هێزی هزری و مرۆیی ڕێكخراوه‌ی دایكی لێ دابین ده‌كرێت. له‌وانه‌یشه‌ كۆكراوه‌یه‌ك له‌م هۆكارانه‌ بووبێت.

به‌ڵام له‌سه‌ر پرسی دووهه‌م، له‌ مێژه‌وه‌یه‌كۆمه‌ڵه‌‌ باس و بانگه‌شه‌ی پێویستیی یه‌كڕیزی و یه‌كییه‌تی و هاوخه‌باتی ده‌كات و به‌ده‌یان جار له‌ به‌ڵگه‌نامه‌ و بڕیار و جێگا و تریبون و مه‌جالی جیاوازدا ئه‌م پرسانه‌ی خستووته‌ ڕۆژه‌ڤه‌وه‌ و هه‌وڵی داوه‌ به‌ كرده‌وه‌یی بكرێت‌‌‌.‌ پرسی چۆنییه‌تی به‌ڕێوه‌بردنی قۆناغی تێپه‌ڕبوون و چاره‌نووس و داهاتووی كورد له كوردستانی‌ ڕۆژهه‌ڵات، بۆ كۆمه‌ڵه‌ بابه‌تی سه‌ره‌كی و هه‌نووكه‌ییه‌، كه‌م نه‌بوون ئه‌و مه‌جال و ده‌رفه‌ته‌ حیزبیانه‌ی كه‌ به‌بۆنه‌ی پاراستنی ئه‌م زه‌رووره‌ت و به‌ها و بایه‌خه‌ له‌ ده‌ست دراوه‌ و پێوه‌ی زه‌ره‌رمه‌ند بووین(هه‌ڵبه‌ت له‌باری حیزبییه‌وه‌)‌‌.

كۆمه‌ڵه‌ به‌ دڵفراوانی و به‌بێ ترس و دوودڵی، هه‌نگاوی به‌ڕێوه‌به‌رانی كۆنفڕانسه‌كه‌ی به‌رز نرخاند و به‌ده‌م بانگه‌وازه‌كه‌یانه‌وه‌ چوو و له‌داهاتووشدا له‌ هه‌ر چه‌شنه‌ هه‌وڵێكی هاوشێوه‌‌ و ڕاوه‌ستاو له‌سه‌ر ئه‌و ئه‌جێندایه‌‌ پێشوازی ده‌كات. له‌ كۆتایی و ده‌ره‌نجامیشیدا بۆ جارێكی دیكه‌ و زانستییانه‌ بۆ هه‌موان روون بوویه‌وه‌ كه‌ ئه‌و‌ پرسه‌ سیاسی و كه‌لتووری و كۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ی كه‌ كۆمه‌ڵه‌ هێناویه‌ته‌ نێو بازنه‌ی وێژمانی ڕۆژهه‌ڵات، پرسگه‌لێكی زانستی، سه‌رده‌میانه‌ و سه‌ره‌كییه‌ كه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای خوێندنه‌وه‌یه‌كی دروست‌ وئه‌مڕۆییانه‌ ڕاوه‌ستاوه‌ و‌ پێویسته‌ كرده‌وه‌ و هه‌نگاوی فه‌وری بۆ هه‌ڵبگیرێت.

"ئه‌گه‌ر له‌ یه‌كه‌مین هه‌نگاودا سه‌ركه‌وتن مسۆگه‌ر بوایه‌ت، هه‌وڵ و تێكۆشانه‌كانی‌ دیكه‌ بێ مانا ده‌مایه‌وه!‌

(مۆریس ‌میته‌رلینك)



AM:02:04:31/10/2019




ئه‌م بابه‌ته 179 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌