كابینەی دەوازدهەم، كابینێك بەرەو ڕووخان

ئومید تاهێری 

لە بونیادی كۆماری ئیسلامیی ئێراندا كە "بیت رهبری" لەهەموو بوارێكدا ناوەندگەی سەرەكیی بڕێارە و "ولی فقیە" حوجەتی كۆتایی ئەدات ئامرازی"دەوڵەت"، تەنیا ئۆرگانێكی فەرمایەشی و مانایەكی نامۆیە كە لە ڕەواڵەتی داهۆڵێكی بێتوانادا خۆی دەبینێتەوە. بە لەبەرچاوگرتنی ناوەڕۆك و مێكانیزمی هەڵبژاردن لەم سیستەمەدا، سەرۆك كۆمار هەڵسپێردراوێكی كاتییە كە تواناكەی لە ئاست بەڕێوەبەرییەكی بەرتەسك و سنووردار لە بازنەی بنەماكانی دەسەڵاتدا دیاریكراوە. نەبوونی دێمۆكراسی، بێهێزبوونی كۆمەڵگا و ناكارامەیی ئۆپۆزیسیۆن لەهەمبەر ئەم ناوەندەی دەسەڵاتە، بەدەستهێنان و دەستڕاگەیشتنی بەم پۆستەی بە كونەڕۆچنێك بۆ گۆڕان و كەرەسەیەك بۆ بەربەرەكانەی نێوان ڕژیم و خەڵك لەلایەكەوە، و مەیدانێك بۆ ململانێی ناوخۆیی نێوان باڵەكانی دەسەڵات لەلایەكی دیكەوە، مەیسەركردووە. لەحاڵێكدا كە هەموو سەرۆك كۆمارە پێشووەكانی ئێران، لە تاراوگەدان، شیاوبوونیان پەسەند ناكرێت، كوژراون، لە ماڵدا بەندكراون یان بڵاوبوونەوەی دەنگ و ڕەنگیان قەدەغەیە، هێشتاكەش هەن كەسانێك كە پێیانوایە ئەم دەسەڵاتە بە هەنگاوی نەرم ملكەچی خواست و داخوازییەكان دەبێت. زەبری دیكتاتۆرییەتی تۆتالیتێر و ئەندازیارییەكی وردبیرانەی هەڵبژاردن لەلایەن تیۆریسییەنەكانی ڕژیمەوە، كەشوهەوایەكی خولقاندووە كە خەڵكی بێهیوا، یاخود هەڵخڵەتاو و ئامادەنەبوو بۆ تاواندان، بەهاتنی سەرۆك كۆمارێكی خراپ بەمەرجی نەهاتنی خراپترەكە، ئەم بابەتە وەكوو هەل و دەرفەتێك بۆ كردنەوەی بچووكترین دەلاقەی هیوا چاولێبكەن و بەداخەوە بەردەوام لە بازنەی ئەم ئەزموون و تەجروبە تاڵەدا بۆ بەدەستهێنانی كەمترینەكان هەڵبسووڕێن. 
لە ئاوەها كەشوهەوایەكدا، حەسەن ڕۆحانی لە شانۆگێڕییەكی دیكەدا كە هاوكات لەگەڵ هەڵبژاردنی شوورای شار و لادێكاندا بەڕێوەچوو، بە ٢٣.٥ میلیۆن دەنگ (بەپێی ئاماری ئێران!) بۆ جاری دووهەم بوویە دوازدەهەمین سەرۆك كۆماری ئەم وڵاتە (جێگەی ئاماژەیە بەكۆی دەنگە پووچەڵەكانەوە، ١٧ میلیۆن كەس لەم هەڵبژاردنەدا بەشداریان نەكرد) و لەم ڕێژەیەش، بەشێكی بەرچاوی دەنگەكان بەهۆی دەنگنەدان بە ئیبراهیمی ڕەئیسیەوە بوو كە وەكوو هێمای كوشتاری ڕژیم پێناسە دەكرا، هەندێكی بەهۆی پاڵپشتیی ڕێفورمخوازانەكان و هەندێكیش لە ئاكامی بەڵێن و وتەكانی خۆدی ڕۆحانیدا بوو كە ڕەنگ و بۆنێكی گۆڕانخوازانە و بەرنگارانەی لەگەڵ ناوەنددا دەردەخست. 
بەواتایەكیتر زۆرینەی دەنگەكان لەپێش ڕۆحانی، دەنگی نا بوو بە ناوەڕۆك و بنچینە و ڕەوتی ئێستای نیزام. بەچاوخشاندنێك بەسەر كارنامەی دەوڵەتی پێشووی ڕۆحانی، ناكارامەیی و لاوازی و نزۆكییەكی بەرچاو لەهەموو بوارەكاندا دەبینرێت. ئەو دەوڵەتە بەپێچەوانەی شوعار و مۆركەكەی، نە تەدبیری تێددا بینرا و نە توانی هیوایەك ببەخشێت. لەباری سیاسەتی دەرەوە، نەیتوانیوە گرژی و ناكۆكییە دەرەكییەكانی چارەسەر بكات و ئێستا نەیارانی خۆی ئەگەرچی لەبازنەیەكی بچووكتردا، بەڵام موسەمەم و پێداگرانەتر دەبینێت كە بە ئاشكرا لەبەرانبەریدا سەنگەریان گرتووە. داڵدەدانی تێرۆریزم و دەستێوەردانی دەرەكی پەرەیسەندووە و ئەمە بووتە هۆكارێك كە هەمیسان سێبەری جەنگ بەسەر ئەو وڵاتەدا باڵی كێشاوە. ڕێكەوتنی ناوەكی گەورەترین و بگرە تەنیا دەسكەوتی دەرەكییەكەی بوو كە داهاتووەكەی تەماوی و نادیارە. لەگەڵ هاتنی ترامپ، گەمارۆ و گوشارەكانیش نوێ كراونەتەوە و خواستی گۆڕینی ڕژیم كەوتووتە ڕۆژەڤ. 
لە ڕوانگەی ناوخۆییدا، لایەنی گۆڕانخواز لەوپەڕی بێدەسەڵاتیدایە. نەك تەبایی و ئاڵوگۆڕ و كرانەوەیەكی سیاسی نەبینرا، بەڵكوو چەندبەرەكانێی ناوخۆیی و گوشارەكان بۆ سەر خەڵك و بیرۆكە جیاوازەكان زیادی كردووە، ڕێژەی ئێعدامەكان بەشێوازێكی كەم وێنە بەرز بووەتەوە و زیندانەكان لە هەمووكات پڕترن. ئێران بووەتە گەورەترین زیندان بۆ هەواڵنێران و ڕۆژنامەوانان، چارەنووسی ڕێبەرانی بزووتنەوەی سەوز نادیارە و وڵامی ئۆپۆزیسیۆن و دژبەران و تەنانەت چینی كرێكار و كۆڵبەرانیش وەك هەمیشە بە هەڕەشە و هێرش و كوشتن دەدرێتەوە.
لەباری ئابووریەوە، تێچووی بژێوی بنەماڵەكان ٤ میلیۆن تەمەن زیادی كردووە و توانای كڕین بەردەوام كەم بووەتەوە. ئێستا ٦٠ لەسەدی خەڵك لەژێر هێڵی هەژاریدان، ڕێژەی بێكاری و برسییەتی زیادی كردوووە و دیاردەی كارتۆنخەوی گوازراوەتەوە بۆ گۆڕخەویی. گرانی و پەراوێزنشینی لە هەڵكشاندایە و بەهای ڕیاڵ لەهەمبەر دولار لە كەمترین ئاست و دراوی ئەم دەوڵەتە بێهێزترین دراوی جیهانە. قەرزی كورتماوەی دەرەكیی دەوڵەت ٩ برابەر بووە و سەرەڕای هەندێك گرێبەستی لەرزۆك و كاتی، ڕەوتی داڕمانی ئێران بەردەوامە. 
ناڕەزایەتی كرێكاران و مامۆستایان و خەڵكی مامناوەند لەبەر نەدانی حەقدەست یاخود خواردنی پارەكانیان لەهەموو شوێنەكانی ئێراندا دیاردەیەكی ڕۆژانەیە و بووەبە سریاڵێكی بێكۆتایی. گەندەڵی وەكوو شێرپەنجەیەك داوێنی هەموو بافتەكانی نیزام و تەنانەت برای ڕۆحانیشی گرتووەتەوە و قەیرانە كولتووری و شوناسییەكان پەرەیان سەندووە. ڕێژەی جورم و جینایەت و تەڵاق و خۆكوژی و دەستدرێژی لە تەقینەوەدایە و ڕێژەی منداڵانی كار و بێ سەرپرەست و موعتاد ڕۆژانە لە هەڵكشاندایە. گوشار و نەبوونی ئازادییە تاكی و كۆمەڵاتییەكان تاكوو سەرەتاییترین مافەكان ناو ماڵ و حاڵی خەڵكی گرتووەتەوە. لەباسی مودیرییەت و كۆنتڕۆڵی قەیرانە سرووشتییەكانیشدا وەكوو وشكەساڵی و بێ ئاوی و تەپوتۆز و هتد، ئەم دەوڵەتە خراوترین ئەزموونی هەبووە. ئەگەر بمانەوێت ورد بینەوە، بەدەیان نموونەی دیكە لە ناكارامەیی و لاوازیی ئەم دەوڵەتە دەتوانین بەم خاڵانەی سەرەوە زیاد بكەین. 
بەلەبەرچاوگرتنی ئەم فەشەلە ئاشكرایە، چاوەڕوان دەكرا دەوڵەتی ڕۆحانی لە دەوری دووهەمدا و لە كابینەی دوازدەهەم، كارامە و بەهێزتر پێكبێت و تەقالایەك بێت بۆ دەربازبوون لەم گێژاوەی كە خۆی تێدا دەبینێتەوە و لانیكەم بەپێی بەڵێنە شەفافەكانی لەسەر پێكهێنانی كابینەیەكی فەراجێناحی، بە بەشداری كەمینە نەتەوەییەكان و سوننەكان و ژنان، لەو نەختاڵە ئابڕوویەی كە بۆی ماتەوە پارێزگاری بكات. بەڵام تەنانەت بچووكترین هەوڵی نەدا تاكوو دەسەڵاتی ئیجرایی خۆی بسەلمێنێت. بەپێچەوانەی چاوەڕوانییەكان، لەو پەڕی سستی و سووكایەتیدا لیستی هەموو وەزیرەكان و تەنانەت موعاونەتەكانیشی پێشكەش بە ڕێبەرایەتی كرد و چۆنییەتی داڕژانی كابینەكەی لەگەڵ خواستی ئەو گونجاند.  ئەنجامی ئەم شێوازە هەڵسووكەوتە، بوو بەهۆی پێكهێنانی كابینەیەك كە نەك وڵامدەرەوەی كۆمەڵگای ئێران و دەنگدەرانی نەبوو بەڵكوو تەنانەت لەگەڵ ویست و خواستی ڕێفورمخوازانی ناو دەسەڵات و لایەنگرانی خۆیشیدا نەهاتەوە. 
تەركیبێكی بەتەواوەتی نێرسالارانە و ئەمنییەتی لە كەسانی گەندەڵ و بازجو و ئەشكەنجەگەر، بەبێ بەشداریی تەنانەت یەك ژن و بەبێ حزووری كەمینە نەتەوەیی و ئایینییەكان، جێگرەوەی هەموو خواست و ویستەكانی كۆمەڵگا بوو. ڕۆحانی ئەم لیستەی خستەبەر متمانەی مەجلیسی ئێران كە خۆی ناوەندێكی فەرمایەشیترە لە كۆشكی سەرۆك كۆماریدا و بەهۆی چراسەوزی ڕێبەرایەتی، لەكۆی ١٧ وەزیری پێشنیاركراو ١٦ كەسیان متمانەیان پێبەخشرا و ئەوی دیكەشیان بۆ ئاسایی و مەشروع نیشاندانی ئەم ڕەوتە، بەوەیشەوە كە ١٤٢ كەس وەكوو مەوافێق ناویان نووسیبوو، تەنیا ١٣٣ دەنگی پێدرا! 
بەپێی سووننەتی پێشوو چووار وەزارەتخانەی تایبەتی داد، ئیتێلاعات، وڵات و بەرگری، ڕێبەر دابینی دەكرد بەڵام لەم دەورەدا ئەو لەسەر هەموویان بڕیاردەر بوو.
1- وەزیری بەرگری كەسێكی سەر بە ئەرتەشە (ئەمە لەخۆیدا یان لەپێناو خواستی ڕۆحانی بوو بۆ كورتكردنەوەی دەستی سوپا یان ترسی ڕێبەرایەتییە لە زیاتر بەهێزبوونی دەسەڵاتی سوپا و لاوازتربوونی ئەرتەش)، باقی وزارەتخانە گرینگەكانیش وەكوو ئابووری و كار و دەرەوە و پەیوەندییەكان، هەركامە و ئالارمی تایبەت بەخۆیان ئەدەن.
2- لەجیاتیی ئابووریناسێكی بەتوانا بۆ سەرپەرەشتیی ئەم وەرزارەتخانەیە (بۆ چارەسەركردنی بارودۆخی نالەباری ئابووری) ڕۆحانی دوكتورایەكی مودیرییەتی وەكوو وەزیر دانا تاكوو ئەم قەیرانەی بۆ مودیرییەت و چارەسەری بكات بەشكوو لانیكەم دۆخەكە لەمە خراپتر نەبێت و پێش بە ڕووخانی زیاتری ئەم كەلاوەیە بگیردرێت.
3- بۆ وەزارەتی كار، وەزیرەكەی دەوڵەتە پێشووەكانی خاتەمیی داناوە و هیوادارە تاكوو گۆڕانێك بەسەر بازاڕی كاردا بهێنێت، لە حاڵێكدا كە ئەم پرۆسەیە بەم ژێرخانەی ئێستای ئێرانەوە، پلان و هەڵمەتێكی درێژماوە و درێژخایەنی گەرەك بوو و دەبوا هەر لە دەوری یەكەمەوە، كەسێكی تایبەتی دیاری بكردایەت تاكوو گۆڕانێكی بەرچاو ببینرێت (ماوەی ٤ ساڵە بە مەرجی مانەوەی، كاتی پێویست بەم وەزیرە نادات). 
4- جەوادی زەریفی دووبارە وەكوو وەزیری دەرەوەی وڵات هەڵبژاردەوە و بێگومان ڕێبەریش لەگەڵی بووە تا وەك كەسێكی ئەهوەن، لەم هەموو كێشە دەرەكییە كەم كاتەوە و هاوكات بەرپرسایەتیی داهاتووی بەرجام و دەرەنجامەكانی لە ئەستۆی خۆی و دەوڵەتەكەیدا بمێنێت.
5- بۆ وەزارەتخانەی پەیوەندییەكان (ارتباگات) كە لە سەردەمی ئەنفۆرماتیك و تەقینەوەی زانیاری و جیهانیبوونەوەدا ڕۆڵێكی تایبەتی هەیە، كەسێكی بەتەواوی ئەمنییەتیی دانراوە كە بەجوانی حەساسییەتی ئەم ناوەندە دیاریدەكات. 
6- لە وەزارەتی پەروەردەدا وەزیرێك دەنگی هێناوە كە لەم چەندڕۆژەدا ددانی بەبوونی نەتەوە جیاوازەكان ناو و لە تویتێك ئاماژەی كرد دەیەوێت پاڵپشتی هەموو "نەتەوە"كانی دانیشتووی ئێران بێت و جارێ دیار نییە ئەمە ستراتیژ بوو یان تاكتیك. زەنگەنەی بە ڕەچەڵەك كوردی، لەشوێنی خۆیدا دانایەوە تاكوو هەم دەمی كوردەكانی پێ ببەستێ و هەم دەسكەوتە نیسبییەكانی لەبەرچاو گرتبێت.
بەم حیسابە، ڕۆحانی بە پێگەیەكی كۆمەڵایەتیی لەرزۆك بەهۆی عەمەلینەكردنەوەی بەڵێنەكان و كابینەیەكی لاوازوەوە، یان دەستی لە گۆڕان داشۆردووە یا هێزی بەدەسەڵات ناشكێت و بە بەڕێوەبەری شارەداری و شووراكان ڕازییە، یاخود چاوی لە پۆستی ڕێبەرایەتیە بۆ دوای خامنەیی، كە لە هەر ٣ گریمانەكەیدا بە بەرچاوگرتنی ئەزموونەكەی پێشووی، داهاتوویەكی گەشی نابێت؛ خەڵك ئەونەی دیكە بێهیوا بووبن و بێگومان ئەم بێسەروبەندی و ناكارامەییە قەیرانی گەورەی بۆ دەتاشێت. 
تەشەنەی بزووتنە كۆمەڵایەتییەكان و ناڕەزایەتی نەتەوەكانی دیكەی ئێران، كەمینە ئایینییەكان و نیوەی كۆمەڵگا كە ژنان بن، لەلایەكەوە و بەردەوامبوونی هەڵوێست و كردار و ڕەوتی پێشووی نیزام لەلایەكی دیكەوە، لەخۆیدا دەستپێكی گۆڕانێكی زاتیی لەنێو كۆماڵگا و عەقڵیەتێكی نوێیە بۆ تاكەكان تاكوو لەهەر كەرەسە و ئامرازێك بۆ پێكهاتنی گۆڕانێكی مەلمووس لە ژیانی ڕۆژانەیدا كەڵك ببات و  لەوانەیە تاوانی گەورەیشی بۆ بدات. تاك و كۆمەڵگا بەرەو ئەو ئاقارە دەڕۆات كە ڕێفورم و گۆڕان لەم نیزامەدا ناگونجێت و پێویستە خۆیان لە بەرەیەكی دیكەدا ببینەوە.


PM:03:39:11/09/2017




ئه‌م بابه‌ته 100 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌