خۆکوژی، رێگا چارە یان هەڵهاتن؟

بیژەن قوبادی

 

ئەگەر تاک بە تاکی ئێمە شاهێدی دیمەنی سامناکی»خۆکوژی» نەبووبێتین، بە بێشک هەموومان بینەری دیمەن و وێنەی بڵاوکراوە لە میدیاکان و بیسەری هەواڵی ئەو باس و بابەتە بووین و هەین. بەڵام ئایا ئێمە لە پەنای ئەو دیاردەیەدا هەروا بە سووک و سانایی تێئەپەڕین یان بیرێکی لێ ئەکەینەوە و لە خۆمان ئەپرسین «بۆ»؟

دیاردەی خۆکوژی لە کەیەوە دەستی پێکردووە، لە کوێ بووە، یەکەم کە خۆی کوشت کێ بوو؟ لە چ ڕەگەزێک بوو؟ تەمەنی چەند بووە؟ رەنگی پێستی چۆن بووە؟ بە چ هۆکارێکەوە خۆی کوشتووە؟ کەیفی خۆیانە و مەبەستی ئێمە نیە.

خۆکوشتن تایبەت بە تەمەن، نەتەوە، ناوچە یان ڕەگەزێکی تایبەتەوە نیە. هۆکارەکانی پەنابردن بۆ خۆکوژی و خۆکوشتن زۆرن و مەبەستی ئێمە لێرەدا شیکردنەوەی ئەو بابەتە و بەستێن و هۆکارەکانی نیە. لە ڕاستیشدا لێدوان لەو پرسە و لێکدانەوە ڕەهەندە فرەچەشنەیە ئەرکی پسپۆڕانی بواری خۆیەتی. هەرلەبەر ئەوەی کە ڕەهەندی زۆر جیاواز ئەگرێتەوە و هەر ڕەهەندە پێویستی بە شێکاریی ورد و هەڵسەنگاندنی هەمە لایەنەیە و بەدەرە لە توانایی ئێمەیە، خۆ ئەبوێرین و تەنیا لە سەر ئەو بەشەی کە خۆمان ڕۆژانە بەرەوڕووی ئەبینەوە ئەدوێین.

لانیکەم و لە سێ دەیەی ئەم دواییانەدا و لە ژێر سێبەری دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی و دەسەلاتی ئایینی دیاردەی هەوڵدان بۆ خۆکوژی، خۆکوشتن و خۆسووتاندن و ڕەنگدانەوەو دەنگدانەوەی بووەتە بابەتێکی ڕووتینی میدیا و ڕاگەیاندنەکان.

هۆکارەکانی خۆکوشتن و خۆسووتاندن لەم بەشەشدا هەڵگری کۆمەڵێک فاکتۆری جیاوازە کە بەرچاوترینیان هەڵ ئەگەڕێنە بۆ سێ هۆکاری تایبەت و بریتین لە : خەمۆکی و باری دەروونی، کێشە کۆمەڵایەتیەکان و هەژاری و نەداری. لە واڵاتانیتر چۆنە و چۆن نیەو و چۆن لێک ئەدرێتەوە، بابەتێکی جیاوازە بەڵام ئەوەی لە ئێران ڕووئەدات بە بێشک و بە دڵنیاییەوە سەرچاوەکەیان و داڵدەدان و پەرەپێدانی ئەو دیاردەیە دیسانەوە هەڵئەگەڕێتەوە بۆ سەر سێ بنەمای سەرەکی واتە: یاسا، کەلتوور، دۆخی ئابووری.

بێگومان دەسەڵات لە ئێرانی ئیسلامی ڕۆڵی سەرەکیی هەیە لەو پێوەندیەدا جا ئەو ڕۆڵە چۆن ئەکەوێتە سەر دەسەلاتی کۆماری ئیسلامی و چۆن ئەو دەسەڵاتە بەرپرسە و پێویستە وڵامدەرەوە بێت لە ئاست ئەو دیاردەیە، بەم هۆکارانەی خوارەوەیە:

              یاسا:

-          چاوگەکانی یاسا کامانەن و چین؟

-          یاسا بە پێی چی داڕێژراوە؟

-          یاسادانەران کێن؟

-          بەڕێوە بەرانی یاسا چ کەسهایەکن؟

-          وشیاریی کۆمەڵگا لە سەر یاسا و ناسینی مافەکانی خۆیان لە چ ئاستێکدایە؟

-          لە ئەگەری هەبوونی ڕخنە لە سەر ناتەبایی یان کەم و کۆڕیەکانی یاسا، دەرەتانێک بۆ ڕخنەگرتن، یان پێداچوونەوە و چاکسازیی لە یاسادا هەیە؟

-          لە ئێران ئەو نۆرمە باوەی کە بە ناوی «کۆڵەکەی پێنجەمی دیمۆکراسی» واتە میدیا ئەناسرێت لە چ پلەیەکدا خۆی ئەبینێتەوە؟

              کەلتوور:

لە دەسەڵاتێکی چەقبەستووی ئایینی تێئۆکرات هەموو جومگەکەلتووریەکان بە دەستی دەسەڵاتەوەن و هەر نماد یان بابەتێکی بەدەر لە ئەو چوارچێوە دیاری کراوە قەدەغەیە و بە هیچ شیوازێک مەجالی خۆدەرخستن و خۆنواندنی نیە.

1-             بەشێکی هەربەرچاو لە داهاتی نەتەوەیی بە بێ هیچ بەدوادچوون و لێپرسینەوەیەک، لە پێناو ئاراستەیەکی تایبەتدا تەرخان ئەکرێت.

2-             لە هەر کووچەو کۆڵان و شار و گەڕک و لادێیەک مزگەوت و تەکیە و حسەینیە بە بێ هیچ کونترۆڵێک و تەنیا لە پێنا پەرەپێدانی ئەو ئاراستە کەلتووریەی کە دەسەڵات دیاری کردووە دەمەرزاون.

3-             تەنانەت قەناعەت بە ئەو ناوەندە سەقامگیرانە ناکرێت و هەزاران بابەتی هاوشێوە و هاوتەریبی گەڕۆک سەربە هەموو شوێنێکا ئەکەن و خەریکی برەودان بەو بابەتەن.

4-             ڕادیو، ڕۆژنامە، گۆڤار، کتێب، تەلەڤزیوون، مالپەڕ و دنیای سۆشیال میدیا، مانگی دەسکرد و بازاڕ و بەشێکی بەرچاو لە دام و  دەزگا ئیداریەکان خراونەتە خزمەت پەرەپێدانی ئەو بابەتە.

5-             لە سیستەمی پەروەردە و بار هێنان لە هەموو ئاستێکدا ئەو بابەتە پەێڕەو ئەکرێت و دەسەڵات هەموو هەوڵی خۆی خستووەتە گەڕ کە بیکێشێتە نێوان پێوەندیی بنەماڵەیی و سەر سفرەکانیان.

6-             پەسەندکردن، برەو پێدان و بە بایەخ ناساندنی شین و شەپۆڕ و ڕۆڕۆ و شیون و گریان.

لە ڕاستیدا ئاوا کۆمەلگایەک پێش لەوەی کە دەست ببات بۆ خۆوسووتاندن یان خۆکوژی، دەسەڵات و کەلتووری زاڵ کوشتوویەتی و تەنیا لە ڕواڵەتدا زیندووە. چۆن هەموو هەستێکیان تیایدا مراندووە.

              دۆخی ئابووری:

دۆخی ئابووریی هەر کۆڕ، کۆمەڵ، بنەماڵە و کۆمەڵگایەک سەرچاوە و بنەمای ئاشتی و سەقامگیرییەتی. دۆخی ئابووریی ئێران زۆر شپرزەتر لەوەیە کە بخرێتە بەرباس و زۆر ئاشکراتر لەوەیە کە کەسێک بەنیاز بێت شیکردنەوە و لێکۆڵینەوەی لە سەر بکات.

دۆخی دارووخاوی ئابووری، نەبوونی هیچ چەشنە ترووسکە هیوایەک بۆ داهاتوو، دەستپێڕا نەگەیشتن بە پێداویستیە سەرەکیەکان، بێکاری، نەداریی لە ڕادەبەدەر، زەق بوونەوەی هەڵاواردن لە کۆی بەستێنەکاندا و هەزاران گرفت دیار و شاراوەی لە ئەژمار نەهاتوو، زەبرو زەنگی لە ڕادەبەدەری دەسەڵات، سەرکوتی بێبەزەییانەی هەر چەشنە مافخوازیەک لە لایەن هەر کەسێکەوە، هەستی خۆبەکەم زانین و سەرباری هەمووی ئەمانە ناسەقامگیریی ئابووری بەشێکی بچووک لەو نەهامەتیانەن کە ماوەی چل ساڵە بە سەر ئەو خەڵکەدا سەپێندراون و ئارامیی دەروونیان لە کۆمەڵگا زەوت کردووە و خەمۆکی، شڵەژان و بێهیواییان جێگری کردووە.

بەلەبەرچاو گرتنی هەمووی ئەو ڕاستیە حاشاهەڵنەگرانە پێویستە دۆخی خودی کۆمەڵگاش بخرێتە بەرباس. ئایا کۆمەڵگایەک کە دەسەڵات بە هەموو توانا و کۆی ئامرازەکانی بەردەستی خۆی ڕۆژانە درۆ، چەواشەکاری، دزی و ڕاوڕووت، هەڵاوارن، ناعەداڵەتی و توندوتیژی دەرخواردی ئەدات، ئەتوانیت و مەجالی ئەوی هەیە کە کۆمەڵگایەکی تەندرست بێت؟

ئایا کۆمەڵگایەک کە بانگهێشت ئەکرت بۆ کۆبوونەوە لە دەوری فەلەکە یان شوێنی دیاریکراو بۆ سەیر کردنی دیمەنی ناخ هەژێنی هەڵواسین و لە سێدارەدانی ئینسانێک وبە شەوق و زەوقەوە بەشدار ئەبێت و سەڵاواتی بۆ لێئەدات، وێنەی لێ ئەگرێت و فیقەی لە سەر ئەکێشێت، ئەتوانێت کۆمەڵگایەکی بە بەزەیی و نەرم و نیان بێت؟

هەروەک پێشتر ئاماژەمان پێیدا، ئەو دیاردەیە دیاردەیەکی گشتگیرە و پێوندی بە ڕەگەزێکی تایبەت، تەمەنێکی تایبەت و گرۆپێکی تایبەت و پێکهاتە و نەتەوەیەکی تایبەتەوە نیە. بەڵام بەداخەوە لە ناوچە پەراوێز خراوەکان و بەتایبەت کوردستان لە باری ئاماریەوە گەیشتووەتە جێگایەکی مەترسیدار و خاڵێک کە پێویستە لە بەرچاو بگیردرێت لاڵ و کەڕ و کوێر بوونی میدیاکانی سەر بە ناوەند و کەلتووری باڵادەستە. زۆرجار من پێم وایە ئەو کەمتەرخەمی و بێدنگیە لەئاست هەموو ناوچە پەراوێزخراوەکانی وەکوو بەلووچستان، خووزستان، کوردستان و ... و بە ئەنقەستە و مەبەستی تایبەتیان لە پشتە.

بەداخەوە ئەبێ دان بەو ڕاستیەدا بنێین کە کۆمەڵگای ئێران بە گشتی بەهۆی دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی و سیاسەتەکانیەوە و هەروەها ئەو بابەتەی کە دەسپێکی بە توند و تیژی و خوێن ڕشتن و سەربڕین و سکدڕینەوە بووە و مانەوەی خۆشی هەرلەوەدا دەبینێت و کۆی ئەو پێکهاتەی لە سەر شەڕ لە گەل مرۆڤ و بنەما مرۆییەکان دامەرزاوە، چاوەڕوانیی تری لێ ناکرێت. بۆیە کۆمەڵگای ئێران کۆمەڵگایەکی نەخۆشە و یەکەم هەنگاو بۆ چارەسەر کردنی ئەو پەتا سامناکە هەوڵدانی لێبڕاوانەیە لە پێناو سڕینەوەی ئەو پەڵە ڕەشە شوومە لە نێو چاوانی مرۆڤایەتی.

بە مانەوەی کۆماری ئیسلامی بێشک تابڵۆیەک کە هەمیشە لە پێش چاومان ئەمێنێتەوە پەت و سێدارە و خۆ هەڵواسین و ئاگر لە جەستە بەردانی خەڵکانیتر، دۆست و ناسیاو و خزم و کەس و کار و بەرەبەرە نزیک بوونەوە لە خۆمان و ئازیزانمانە.

 


AM:10:24:04/07/2019




ئه‌م بابه‌ته 172 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌