كۆماری ئیسلامی لە داعشەوە تا ئاشتبونەوەی كۆریاییەكان

ئاوات قوڕەیشی

سەرهەڵدانی هێزە دڕندەكەی داعش جیا لەوە كە هۆكار و پاشخانە ماتریاڵییەكانی وەك دیاردەیەكی، سیاسی، شەڕی ئایینی، هاوكێشەكانی ناوچەكە و باری دژە مرۆڤیەكەی و هتاد هەرچی بێت، لە پێوەند لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێراندا دوو ڕەهەندی هەبوو. ئەم دوو ڕەهەندە سەرەكییە بریتی بوون لە هەڕەشە و دەرفەت. كۆماری ئیسلامیی ئێران لە ڕووبەڕوو بوونەوە لەگەڵ ڕەهەندی هەڕەشەی داعش سەبارەت بە خۆی، هەتا ڕادەیەكی یەكجار زۆر شانسی بوو كە شانسەكەش ئەو حەساسییەتە نێودەوڵەتیی و ناوچەییە بەرینەیە كە هەموو لایەك بە نیسبەت هێزێكی دڕندەی وەك داعشەوە بوویان و هەیانە. ڕادەی دڕندە بوونی داعش ئەوەندە زۆر بوو و هەروەها ئەوەندە نامرۆڤانە بوو كە بۆ ماوەیەك پلەی كۆماری ئیسلامیی وەك شەیتانی پلە یەكەم خستە ژێر كاریگەریی خۆی و كردی بە شەیتانی هەڵپەسێراو. ئەم هەڵپەسێراو بوونە و هاتنە مەیدانی هەموولایەك بۆ لە ناوبردنی داعش لە لایەك هەڕەشەی داعشی بۆ سەر كۆماری ئیسلامیش كەم كردەوە لە و لە لایەكی دیكەشەوە دەرفەتی زێڕینی خستە بەردەم كۆماری ئیسلامی كە بشێویی ناوچەكە و باڵانسەكەی لە بەرژەوەندی خۆیدا بە كار بێنێ. بشێوی لە سورییەدا مەترسی بوو بۆ كۆماری ئیسلامی بەڵام لە هەمان كاتیشدا پێگەكانی خۆی لە عێراقدا یەكجار بەهێز كرد و بۆ ئەمەش ڕەوایی لە دۆخی سورییە و هاتنی داعش وەرگرت. كۆماری ئیسلامی بەر هاتنی داعش زیاتر بە شێوە نەرم لە عێراق خاوەن نفوز بوو بەڵام پاش ئەو دیاردەیە هەم توانیی هێزی سەربازی لە خاكی عێراقدا جێگیر بكات و هەم توانی چەندین گرووپی سەربەخودی كۆماری ئیسلامی لە عێراقدا چەكدار و تەیار بكات كە دەتوانێ ڕۆڵی گەورەیان پێ بگێڕێ لە سەر عەرزی ڕووداوەكان لەو وڵاتە. بەواتایەكی دیكە بە هۆی داعشەوە كۆماری ئیسلامی لە عێراقدا لە رادە بەدەر كەوتە بەر چاوپۆشیی لایەنە ڕۆژاواییەكان و ئەمیش هەرچی زیاتر خۆی سەپاند بەسەر عێراقدا. چوونە دەرەوەی هێزی قەبەی سەربازیی ئەمریكا لە عێراق و كەمڕەنگ بوونی چالاكیی ئەمریكا لە سورییە، شێوازەكانی ئیدارەی ئەمریكا لە سەردەمی ئۆبامادا كە بە گشتی بیرۆكەی جیاوازیان دەرەبارەی جۆری حزوور لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەبوو، سەرقاڵ بوونی سیاسەتی ئەمریكا بە هەڵبژاردنی سەركۆمارییەوە كە بە گشتی یەك ساڵ كاتی بە ئێران دا ئەویش لە كاتێكی وەها هەستیاردا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و چەند فاكتۆری دیكە، نفوزی كۆماری ئیسلامی لە ناوچەكەدا گەیاندە لووتكە. لەم قۆناغە بەدوا، چیدیكە داعش تایبەتمەندیی هەڕەشەی نەما بۆ سەر كۆماری ئیسلامیی ئێران و یەكسەر بوو بە فایدە. بە وتنێكی ساكار، كۆماری ئیسلامی خۆی و سیاسەتە پاوانخوازییەكانی هیچ كە لە ژێر سێبەری دژكردەوە بە داعشدا شاردەوە، یەخەی خۆشی لە چەندین پرسی گرینگی وەك تێرۆر و چەكی ئەتۆمی و چەكدار كردنی گرووپە ئایینیەكان لە وڵاتان و مافی مرۆڤ و هتاد ڕەها كرد. بۆیە لێرە بەولاوە ئیتر كۆماری ئیسلامی نە تەنیا خوازیاری لە ناوچوونی داعش نەبووە بەڵكە مانەوەی داعش لە حاڵەتی هێزێكدا كە لە ناوچووبێت، دڵخوازی ئێران بوو. ئەم حاڵەتە یارمەتی دەكرد كە فوكووسی بەردەوام لەسەر داعش بۆشایی پێویست بۆ كۆماری ئیسلامی بڕەخسێنێ و بەردەوام بێ لەو سودمەند بوونانە كە لە سەروە بە كورتی باسیان كرا. هەرچەندە لە ڕوانگەی ڕۆژاوا و هاوپەیمانانی دژی داعشەوە، شەڕەكە لە ناوچەكەدا خوێندنەوەی شەڕی مەزهەبی بۆ نەدەكرا و ناكرێ، بەڵام ئەوە كۆماری ئیسلامی بوو كە بە خشكە و بە كردەوە، هاوكات لەم شەڕدا بە بەشداری كردنی خۆی و دەستوپێوەندە ناوچەییەكانی، لە لای خۆیەوە تێكۆشاوە كە ماهییەت و خاسییەتی شەڕەكە لە شەڕی دژی تێرۆرەوە بگۆڕێ بۆ شەڕی مەزهەبی.
ئاژاوە لە دەرەوە، یان هەر سەرقاڵی و گیروگرفتێك كە جیهانی رۆژئاوا بە خۆیەوە سەرقاڵ بكات، هەموو كات دڵخوازی كۆماری ئیسلامی بووە و هەیە و بۆ بەقای خۆی خۆراكی لێ دەخوات. كۆماری ئیسلامی بۆ بەربەرەكانێ لەگەڵ شەپۆلی دژە دیكتاتۆری لە ناوچەكە و جیهاندا هەموو كات سود وەردەگرێت لە هەر دۆخێك كە ئەم بخاتە پلەیەك دواتر بۆ بە ئامانج بوون. لابردنی چاوی جیهان لەسەر خۆی و پڕۆگرامی چەك و چۆڵ و هاندانی ئاژاوە لە وڵاتانی دیكەدا، زۆر گرینگە بۆ كۆماری ئیسلامی بۆیە كاتێك پرسی كۆرەی باكوور و هەوڵە ئەتۆمییەكانی یان گرژ بوونەوەی دۆخەكە لە نێوان كۆرە و ئەمریكادا و هەڵا و هەنگەمەی ئەگەری شەڕی ناوەكی دەهاتە ئاراوە، كەس بە ڕادەی كۆماری ئیسلامی لێی سودمەند نەدەبوو. ناچالاك بوونی ئەمریكا لە سورییە و گرفتار بوونی دەزگای سیاسیی ئەمریكا بە پرسەكانی پیۆنگ یانگەوە ئەو ڕەحمەتە بووە كە زۆر كات كۆماری ئیسلامی وەك پشوویەكی گوشارەكان بۆ سەر خۆی لێی ڕوانییوە كەڵكی لێوەرگرتووە. هەر سیمبول و نیشانەیەك كە دەرخەری كەم توانایی ئەمریكا بێت لە ناوچەكە و جیهاندا یان هۆكاری گرفتار بوونی ئەمریكا بێت بە بابەتێكەوە، سودمەند و ورەبەخشە بۆ كۆماری ئیسلامی بۆیە ئاشت بوونەوەی دوو كۆرەی باكوور و باشوور، كە ڕاستەوخۆ كاریگەریی ئەمریكای تێدایە و هەروەها پێدەچێت سەردەمێكی تازە بێت لە پێوەند لەگەڵ سەرقاڵییەكانی ئەمریكادا لە ئاسیای دوور و كەم ڕەنگ بوونی ڕۆڵی چین و ڕووسیە لەو بابەتەدا، پەیامێكی یەكجار دڵتەزێنە بۆ كۆماری ئیسلامی.
ئیدارەی ترامپ بەو پێكهاتەوە و دەستبژێركردنی بەرپرسە ئەمنیەتی و سەربازییە دژە ئێرانەكان و ڕژدی نواندن لە چەند بابەتی دیكەدا و پیشاندانی تواناییەكانی خۆیان لە كوژاندنەوەی مەترسییەكی وەك كۆرەی باكووردا، سیگناڵێكی یەكجار ناخۆشن بۆ كۆماری ئیسلامیی ئێران. كۆماری ئیسلامیی ئێران ئێنێرژی و توانا و ویستێكی زۆر دەبینێ لەو ئیداریەدا بۆ هەڵبژاردنی ئێران وەك ئامانجێك كە پێویستە گوشار بكەوێتە سەری و دەبێت یان تەسلیم بكرێت یان بەری بگیرێت. كاتێكیش لەسەر پرسی هێرشی شیمیایی لە لایەن ئەسەدەوە بۆ سەر خەڵكی سورییە كاردانەوەی ئەو ئیدارەیە و هاوپەیمانە ڕۆژاواییەكان بەو شێوەیە بوو كە هێرشیان كرد و ڕووسیە وەك كۆڵەكەی پشتپێوەدانی ئێران دەبوو لە دەرەوەی مەسەلە بوەستێت، هەمیسان كۆماری ئیسلامیی خستە دۆخی بێ هیوا بوون لە داهاتوی خۆی وەك دەسەڵاتێك كە گۆیا توانیبێتی بە كەڵك وەرگرتن لە بەریەك كەوتنەكانی ناوچەكە، نفوزی خۆی پتەو كردبێت. ئەم ڕووداوانەی هێرش بۆ سەر بەشار ئەسەد و بێ دەست بوونی ڕووسیە لەگەڵ ڕام كردنی كۆرەی باكوور و هەمیسان بێ نەخش بوونی ڕووسیە، دوو پەیامی زۆر دڵتەزێنن بۆ كۆماری ئیسلامی كە تێگەیشتن و هەوڵەكانی سەبارەت بە دۆخی مەنتەقەكە زۆر گرێدراو بوو بەو بابەتە كە گۆیا چیدیكە ئەمریكا لە ناوچەی نفوزی ڕووسیەدا ناجووڵێت. ئێستا داعش بەرەو نەمانی یەكجاری دەڕوات و پێدەچێ لە داهاتوودا شەڕی وڵاتی سوورییە زیاتر یەكچاو بێتەوە وەك شەڕێك كە لە نێوان بەشار ئەسەد و نەیارانیدایە كە ئەمەش ئێران لە حاڵەتی بەشداری كەری شەڕی تێرۆرەوە دێنێتەوە پلەی جارانی خۆی كە هەم تێرۆریست بوو هەمیش پاڵپشتی دەسەڵاتێك بوو كە خەڵكی وڵاتەكەی خۆ قڕ دەكات و ئەمە ئێران زیاتر وەك خراپەكاری ناوچەكە بەرجەسەتە دەكاتەوە سەرلە نوێ. لە لایەكی دیكەشەوە ئەگەر پرسی كۆرەی باكوور و ئاژاوەكانی لە سەقامێكی ڕێژەیی بەهرەمند بكرێت ئەوە كۆماری ئیسلامی وەك تێكدەرێك كە نۆبەی پێڕاگەیشتنی دێت، دێتەوە بەرچاوی ئەمریكا و ئیدارە جیدییەكی ترامپ. بۆیە كۆماری ئیسلامی دوو بەرگی خۆ حەشاردانی كاریگەر، واتە بەرگی مەسەلەی داعش و بەرگی كێشەی كۆرەی باكووری بۆ داپۆشین و خۆ شاردنەوەی خۆی و دەست و ئاكاری لە دەست دواوە و ئەم دووانە هیچیان هەواڵی خۆش نین بۆ ئێران.


PM:11:28:12/05/2018




ئه‌م بابه‌ته 101 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌