موهەندێسیی تیرۆری خەرمانان

دارا قوڕەیشی

لە ڕۆژمێری كردەوە تیرۆریستییەكانی كۆماری ئیسلامیدا مانگی خەرمانان، مانگێكی پڕ لە قوربانی بووە بۆ بزووتنەوەی ڕزگاری‌خوازانەی گەلی كورد لە كوردستانی ڕۆژهەڵات. لە مانگی خەرمانانی 1397ی هەتاویدا دیسانەوە گەلی كورد كەوتە بەر پەلاماری دڕندانەی ماشێنی كوشتار و تیرۆری كۆماری ئیسلامی و ڕۆڵە تێكۆشەرەكانی گیانی ئازیزیان لە پێناو ڕزگاری و بزووتنەوەی ڕەوای گەلی كورددا بەخت كرد. ئاشكرایە كەیسی زیندانیی سیاسی ڕامین حسێن‌پەناهی لە ماوەی زیاتر لە یەك ساڵی ڕابردوو، كە بە برینداری لە لایەن هێزە ئەمنییەكانی كۆماری ئیسلامییەوە دەستبەسەر كرا، لە لایەن هەموو خەڵكی ڕزگاری‌خوازی كورد و جگە لە كوردستان، لە ئاستی ئێران و سەرتاسەری جیهاندا كەمپەینێكی گەورە و بەرفراوان بۆ ڕزگاركردنی لەژێر هەڕەشەی پرۆسە نادادوەرییەكانی كۆماری ئیسلامی ئێران خرایە گەڕ. هەزاران پاڕێزەر، چالاكی سیاسی و مەدەنی و مافی مرۆیی لە ناوخۆی ئێران و جیهان بە شێوازی جۆراوجۆر بۆ دەربازبوونی گیانی ڕامین هەوڵیان داوە، ئەكسیۆنیان وەڕێ‌خستووە، واژۆی چەن هەزار كەسیان كۆكردووەتەوە، دەیان سەنتەر و ناوەندە نێونەتەوەییەكانی پرسی مافی مرۆڤ بۆ ئەم مەبەستە دەنگیان هەڵبڕی و داواكاریان ڕووكردەوە بەرپرسانی باڵای كۆماری ئیسلامی بۆ پێداچوونەوە و ڕاگرتنی حوكمی ئێعدامی ڕامین و تەنانەت ڕێكخراوی لێبوردنی نێونەتەویی لە 16ی ڕێبەندانی 1396ی هەتاویدا ڕاگەیاندنێكی فەرمیی دەركرد و حوكمی لە سێدارەدانی ڕامین حسێن‌پەناهیی مەحكوم و داوای ڕاگرتنی حوكمەكەی لە بەرپرسانی قەزایی كۆماری ئیسلامیی ئێران كرد.
لە ڕاستیدا كەیسی ڕامین بۆ دام‌ودەزگاكانی قەزایی، ئەمنی و سپای پاسداران و تەنانەت بەیتی ڕەهبەریی كۆماری ئیسلامی، ببوە پرسێكی گەورە و سەرەكی كە بەرۆكی گرتبوون و بە تەواوی چنگی لە بینەقاقای ئەو ڕژیمە چەقاندبوو. ڕای گشتیی كوردستان، ئێران و جیهان بۆ دەربازبوونی گیانی ڕامین هەوڵی دەدا و كۆماری ئیسلامی كەوتبووە قوڵاوی قەیرانێكی پێشێل‌كاریی مافی مرۆڤ بە ناوی "ڕامین حسێن‌پەناهی". لە لایەكی دیكەوە، زانیار و لوقمان مواردی دوو چالاكی سیاسی كە بە تاوانی پێوەندی بە كۆمەڵەوە زیاتر لە ١٠ ساڵ بوو لە ژێر مەترسیی بەڕێوەچوونی حوكمی سەپێندراوی ئێعدامەكەیان لە زینداندا دەستبەسەر بوون و ببوە مڵۆزمێك بۆ دەرخستنی هەرچی زیاتری ڕووی سەركوت و كوشتاری سیستمی نامرۆڤانەی كۆماری ئیسلامیی ئێران.
لە ڕۆژی 17ی خەرمانانی 1397ی هەتاوی ڕامین حسێن پەناهی، زانیار و لوقمان موڕادی لە گرتووخانەكانی كۆماری ئیسلامی لە تاران ئێعدام كران و گیانی ئازیزیان لە پێناو ئامانجە ڕەواكانی نەتەوەكەیان بەخت كرد و هەر لەو ڕۆژرەدا و پێش نیوەڕۆ، پێش ئەوەی هەواڵی ئێعدامی ئەو سێ ئازیزە پشت‌ڕاست بكڕێتەوە، سپای پاسدارانی كۆماری ئیسلامی بە هێرشێكی مووشەكی، بنكە و بارەگاكانی حدك و حدكای كردە ئامانج و لە ئاكامدا كۆمەڵێك ئەندامی سەركردایەتی، كادر و پێشمەرگە بوونە قوربانی و گیانی ئازیزیان لە ڕێگەی ڕزگاری كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان بەخت كرد. 
بۆ لێكۆڵینەوەی ئەم پرسانە لێرەوە دەست‌پێ‌دەكەم، دووی پوشپەری 1396ی هەتاوی ڕۆژی دەست‌بەسەركردنی "ڕامین حسێن‌پەناهی" بە تۆمەتی دژایەتیی ڕژیمی كۆماری ئیسلامی لە شاری سنە، بە هەڵكوتانە سەر و تەقەكردن و برینداركردنیەتی. تاوانی "ڕامین" چالاكیی سیاسی بە دژی كۆماری ئیسلامی بوو. چالاكیی سیاسی هەر لە سەرەتای هاتنە سەركاری كۆماری ئیسلامی لە یەك حاڵەتدا دەیتوانی بێ‌كێشە دڕێژە بە ژیانی خۆی بدات، ئەویش گوێرایەڵ‌بوونی بێ‌ئەملاوئەولای كۆماری ئیسلامییە، بە واتایەكی‌تر چالاكیی سیاسی تەنیا لە پێناو خزمەت بە كۆماری ئیسلامی لە چوارچێوەی جوغرافیای ڕژیمی ولایەتی فەقیە ڕێگە پێ‌دراوە. لە ڕوانگەی "یاسا" نایاساییە پەسەندكراوەكانی كۆماری ئیسلامی، هەموو چالاكانی سیاسیی دژبەری كۆماری ئیسلامی تاوانی ئەمنی دژبە وڵاتیان بە ناڕەوا دراوەتە پاڵیان و بە یاسای "موحاربە" و "بەغی" حوكمی زیندان، ئەشكەنجەی وەحشیانە و ئیعدام و كوشتنیان پێ‌دراوە. هەزاران تێكۆشەری ڕووناكبیر، سیاسی و مەدەنی، بیرجیاواز و دێمۆكڕاسی‌خواز تەنیا بە تاوان و گوناحی ڕادەربڕینی "نا بۆ دەسەڵات و سیستمی كۆماری ئیسلامیی ئێران" گیانیان واتە بە نرخترین سەرمایەی هەر مرۆڤێكیان بە ئاسانی چاوتروكاندنێك بە دەستی جینایەتكاری سیستمی قەزایی دەسەڵاتی ویلایەتی فەقیە و بەیتی ڕەهبەری لێ‌ستاندراوە. ئەمە لە كاتێكدایە ڕادەربڕین و ئەندام‌بوون لە حیزبێكی سیاسیی ئۆپۆزسیۆنی سیستمی دەسەڵات لە وڵاتانی پێشكەوتوو، نەهەر ئەوەی سەركوت ناكرێت بەڵكوو مافی تەواوی بە كەڵك‌هێنانی هەموو ئامرازێكی تەبلیغی و ڕاگەیاندن و هتد، هاوتەریبی دەسەڵاتی پێ‌بەخشراوە و ئەركی دەسەڵاتدارانە كە ئاسایش و ئیمكانی چالاكیی سیاسی بۆ ئۆپۆزسیۆنی خۆی دابین بكات. پرۆسەی دەستبەسەركردن، بازداشت، دادگایی و سەپاندنی حوكمی ئێعدام بەسەر "ڕامین حسێن‌پەناهی"، وەك زۆربەی زیندانیانی سیاسی لە ئێرانی كۆماری ئیسلامی جیا لە نامەشروع‌بوونی ماهییەتی كۆماری ئیسلامی بە گشتی، بەپێی ڕوانینی یاسا و ئایین‌نامە ڕواڵەتییەكانی دادڕەسیی كۆماری ئیسلامی هەر لە بنەڕەتەوە مافی گیان‌بەخت‌كردوو ڕامین و هاوڕێیانی گیان‌بەخت‌كردووی پێشێل و لە لایەن سیستمی قەزایی و دەزگا ئەمنییەتییەكانی كۆماری ئیسلامی جینایەت كراوە.
بەپێی هەموو ئەو بەڵگە بڵاوكراوە و دێكۆمێنتانەی سایت و ڕاگەیاندنە فەرمیەكانی ئیتلاعات و سپای پاسداران لە سەرەتاوە و لێدوانەكانی پاڕێزەرەكانی ڕامین، لە ڕاستیدا تاوان‌بارانی مەشهوود لەو ڕووداوەدا بەرپرسانی دەزگا ئەمنییەكانی كۆماری ئیسلامیی ئێرانن كە جینایەتیان كردووە، كە ئەگەر ئێران وڵاتێكی خاوەن دەسەڵاتێكی دادپەروەر بووبا، دەبوو هەموو بەرپرس و كاربەدەستانی بكوژی هاوڕێیانی گیان‌بەخت‌كردوو ڕامین، سەباح، حامێد و بێهزاد دادگایی و سزا درابایەتن، ئێستاش بە لای منەوە ئەم كێسە دەبێت لەلایەن بنەماڵەی گیان‌بەخت‌كردووان لە داگاكانی باڵا و كۆمەڵە مەدەنییە نێونەتەوەییەكان بەدواداچوون و سكاڵا دژی دەسەڵاتی ئێران تۆمار بكڕێت.
بەدوای دەستبەسەریی ڕامین ئەگەر وەك "تاوانباریش" ئەژماری بكەین، وەك زۆربەی زیندانیانی سیاسی بەپێی ڕوانینی یاسا و ئایین‌نامە ڕواڵەتییەكانی دادرەسی و دادگاكانی كۆماری ئیسلامی كۆمەڵێك مافی بەرچاو و چارەنووسی لێ‌زەوت كراوە: بەبێ هۆشدار تەقە و بریندار كراوە، بەبێ چارەسەریی پزیشكی و برینداریی بۆ شوێنی نادیار گواستراوەتەوە و لەژێر دژوارترین ئەشكەنجەی جەستەیی و ڕۆحی، بێ‌هەواڵیی تەواو لە دەڕەوە و دەورووبەری بازجوویی كراوە، مافی هەموو پێوەندییەكی تاوەكوو 7 مانگ لەگەڵ بنەماڵە و كەس‌وكاری لێ‌زەوت كراوە، مافی دیاری‌كردنی پاڕێزەر و وەكیلی تا زیاتر لە  8 مانگ مانەوە لە ژووری تاكەكەسی لێ‌زەوت كراوە، دواتر لە دادگایەكەكی چەند خولەكیی فەرمایشیی پڕاوپڕ لایەنگری كۆماری ئیسلامی و بە قازییەكی عۆقدەیی و تا سەر ئێسك عەقیدەتی بە ڕژیمی كۆماری ئیسلامی، بەبێ لەبەرچاوگرتنی هیچ مافێك شارۆمەندی و داكۆكییەكانی ڕامین، زووبەزوو حوكمی لەسیدارەدانی بەسەردا دەسەپێنن. هەموو ئەم مافە زەوت‌كراوانەی ڕامین لە یاسا و ئایین‌نامە ڕواڵەتییەكانی دادڕەسی و دادگاكانی كۆماری ئیسلامی و تەك مادەی مافی شارۆمەندی لە ئێران بە نووسراوە و بە ڕواڵەت پەسەندكراوی پارڵەمانی كۆماری ئیسلامی بۆ بواری جێبەجێ‌كردن بە هەموو زابتینی دادگوستەری واتە هێزە چەكدار و ئەمنییەتییەكان و هەروەها هەموو دام‌ودەزگا جێ‌بەجێ‌كارەكان ڕاگەیاندراوە، بەڵام سیستمی دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی تاك ڕەهەندییە و هەموو ئەم دابەش‌كاریی دەسەڵاتی یاسایی و دەوڵەتی و سیستمی كۆنتڕۆڵی یەك‌تریی دام‌ودەزگاكان فەرمایشیە. لە ئێرانی ژێر دەسەڵاتی ویلایەتی فەقیهدا مادام هەر كەس دژبەری سیاسیی ڕژیم و بەو تاوانە زیندانی كرابێت باش‌ترین و بەهێزترین پاڕێزەر و بەڵگەی لەلا هەبێت، بێ‌سوودە و تاوان‌بار ئەژمار كراوە، دادگاش بە واتای لایەنی بەڕامبەرە (كۆماری ئیسلامیی ئێران) بە زەقی و چاوەڕوان‌كراوی لە حوكمە قورسەكانی ئێعدام و لانیكەم زیندانی دڕێژماوە و دوورخستنەوەی بەسەردا دەسەپێنێت، بۆیە بڕیاری ناڕەوای لەسێدارەدانی ڕامین حسێن‌پەناهی لەو چوارچێوەیە بەدەر و چاوەڕوان نەدەكرا.
لە بارودۆخێكدا كە دەسەڵات و سیستمی كۆماری ئیسلامیی ئێران لە ئاستی نێونەتەوەیی و ناوچەییدا بە هۆی كردەوە و سیاسەتە هەڵەكانی هەناردەكردنی "شۆڕشی ئیسلامی و مێتۆدی دەسەڵاتی شێعی" و سازدان، داڵدەدان و پڕچەك‌كردنی گرووپە تیرۆریستییەكان، پەرەدان بە سیستمی مووشەكیی بالستیك، دەست‌وەردان لە سەروەریی وڵاتانی عێراق، سووریە، یەمەن و لوبنان و هەوڵدان بۆ درووست‌كردنی بۆمبی ناوەكی و هتد وای‌كردووە زۆربەی وڵاتانی ناوچەكە بە دژی خۆی یەك‌ڕیز و یەك‌دەنگ بكات و هەروەها لە لایەن دەوڵەتی ئەمریكاشەوە كەوتووەتە ژێر گوشاری سیاسی و ئابووری كە لە هەوڵی پێك‌هێنانی بەرەیەكی جیهانی و ناوچەیی دژ بە كردەوەكانی دەسەڵاتی ئێرانە و تا ڕادەیەكی زۆر لەم بوارەشدا سەركەوتنی مسۆگەر كردووە. ئەم كردەوانە، كۆماری ئیسلامی تووشی قەیرانی بەڕێوەبەری كردووە و مودیریەتی خۆشی پێ‌ناكڕێ و قەیرانەكان ڕۆژ لە دوای ڕۆژ زیاتر پەرە دەستێنن و زیانەكەشی لە  سەرەتادا بەرۆكی چینی هەژاری كۆمەڵگای  گرتۆەتەوە. 
ماوەی چل ساڵە كۆماری ئیسلامی،  قەیران بە دوای قەیران پێشكەش بە كۆمەڵانی خەڵكی ئێران دەكات. بۆ خەڵكی ئێران، كۆماری ئیسلامی شەرعییەتی نەبووە و نەماوە، ناكاڕامە بوونی ئەم دەسەڵاتە گەندەڵە سەرجەم بوارەكانی ژیانی سیاسی، كولتووری و ئابووریی خەڵكی گرتووەتەوە، سیسمێكی تۆتالیتێر و دژەخەڵكی، دژەئازادی بە مانای گشتی، بێ‌كاری و هەژاری و هتد، هەموو ئەم كێشە كەڵەكەبووانە وای‌كردووە ئاستی قبووڵ‌كردنی خەڵك لە دەسەڵات چی دیكە مەجالی نەمێنێت و لە ڕاستیشدا خەڵك باش دەزانن كە چارەسەری هەموو ئەم كێشانە، كە خوڵقێنەرەكەی كۆماری ئیسلامییە، لە توانای كۆماری ئیسلامی بەدەرە، كۆماری ئیسلامیش بۆ خۆی ئەم ڕاستییە باش دەزانێ. بۆیە، بەپێی پێناسەی كۆماری ئیسلامی، لە وەها بارودۆخێكی قەیراناویدا، بە شێوازی پیلان‌گەلی ئەمنی هەوڵی چارەسەریی قەیرانەكان دەدات، وێنەی ئەم جۆرە لە هەوڵەكانی كۆماری ئیسلامی لە تەمەنی خۆیدا زۆر و بێ‌هەژمارن.
لە سەرەتای ڕاپەڕینی گەلانی ئێران و بە دەستەوەگرتنی دەسەڵاتی دیكتاتۆریی كۆماری ئیسلامی لە ئێران، دوابەدوای كۆتایی ڕژیمی پاشایەتی، كۆمەڵانی خەڵكی كورد لە كوردستانی ئێران، خواستە سیاسییە ڕەواكانی خۆیان بە شێوازی سیاسی و دێمۆكراسی ڕووكردە گۆرەپانی سیاسیی ئێران، كە دوابەدوای شكستی كۆماری ئیسلامی و سەركەوتنی كورد لە پرۆسەی هەڵبژاردنەكان، كۆماری ئیسلامی لە ناوخۆی ئێران و كوردستان كەوتە قەیرانێكی گەورەی سیاسییەوە. ئەوە بوو كە كۆماری ئیسلامیی ئێران ئەوكاتیش بە فەرمانی هێرشی نیزامیی بەرفراوان بۆ دەربازكردنی خۆی لەو قەیرانە سیاسیە بە كوشتن و ئێعدامی هەزاران تێكۆشەری كورد هەوڵی داوە و بەم شێوەیە وەڵامی خواستە سیاسییەكانی كوردی داوەتەوە. ئەم‌جارەشیان كە كۆماری ئیسلامی خولێكی دژوار لە قەیرانی جیهانی و ناوخۆیی بەخۆوە دەبینێت و قەیرانەكانی ڕۆژ لە دوای ڕۆژ پەرەی زیاتر دەستێنێت، لە لایەكەوە گەمارۆ ئابوورییەكانی ئەمریكا و كورت‌كردنەوەی دەستی كۆماری ئیسلامی بە بازاڕە جیهانیەكان و بەجێ‌هێشتن و چوونەدەڕەوی سەرمایەی جیهانی لە ئێران، سەرهەڵدانی ناڕەزایەتییە بەرینەكانی ناوخۆیی  ئێران كە لە 7ی مانگی بەفرانباری 96ی هەتاوی بەم لاوە دەوڕێكی نوێی شەپۆلی ناڕەزایەتی و خۆپیشان‌دانی جەماوریی كۆمەڵانی خەڵكی ئێران، چەندین شاری گرتۆەتەوە و پێكهاتەی ئەمجاری قەبارەی ناڕەزاییەتییەكان چین و توێژێكی تایبەت نییە و خەڵكی بێزار لە دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی، پێكهاتوو لە چین و توێژە جیاوازەكان، بۆ داوای مافە ڕەواكانیان ڕژاونەتە سەر شەقام، هەروەها بزووتنەوەی مەدەنی و شارستانییانەی بەرفراوان لە كوردستان كە كۆڵەكەكانی ڕژیم دەكاتە ئامانج و جیهانی بوونەوەی پرسی داكۆكی لە زیندانیی سیاسی ڕامین حسێن‌پەناهی كە ماهییەتی سیستمی كۆماری ئیسلامی بردووەتە ژێر پرسیار و گوشاڕێكی لەڕادە بەدەری بێ‌كۆتایی ناوخۆیی و نێونەتەوەیی بۆ كۆماری ئیسلامی ساز كردووە. هەموو ئەوانە ئاكامی لێكدانەوەكانی ژووری بیركردنەوەی كۆماری ئیسلامی لە مەترسیی جووڵە جەماوەرییەكان لە كوردستان نزیك دەكاتەوە و بڕیار لەسەر زووبەزوو ئێعدام‌كردنی ڕامین دەدەن، هەروەها لێكیان داوەتەوە كە دواهات و هەڕەشەكانی دوای ئێعدامی ڕامین، لە هەموو ئاستێكی ناوخۆیی ئێران و كوردستان و جیهانیشدا كە بە تایبەت بەڕەو كۆبوونەوەی ساڵانەی لووتكەی ڕێكخراوی نێونەتەوەیی دەرۆن، زەرەرەكان بۆ سەر كۆماری ئیسلامی، دەتوانێت لە زیندومانەوەی ڕامین لە زینداندا زیاتر بكات. بۆیە ئەم جارە و لەم بەشەدا بۆ كۆنترۆڵ و دەربازبوون لەم قەیرانانە پلانێكی تیرۆریستی چەند ڕەهەندی بۆ سەر حیزبە ڕۆژهەڵاتییەكان واتە كۆمەڵە و دێمۆكرات "موهەندسی" دەكەن، بڕیار دەدەن لە لایەكەوە ئێعدامی 3 ئەندامی زیندانیی سیاسی و جەنجاڵیی كۆمەڵە ڕامین حسێن پەناهی، لوقمان و زانیار مورادی لە زینداندا و هێرشێكی مووشەكی بۆ سەر بارەگا و شوێنی كۆبوونەوەی سەركردایەتیی حدك هاوكات، وێرای یەك و لە ڕۆژی 17ی خەرمانانی 1397ی هەتاوی بە یەكەوە ئەنجام بدەن.
كۆماری ئیسلامی بە موهەندسیی بەئەنجام‌گەیاندنی ئەم كردەوە تیرۆریستییە لە 17ی خەرمانان، جیا لە مەبەستی خۆدەربازكردن و هێوركردنەوەی قەیرانەكانی، گەیاندنی كۆمەڵیك پەیامی هەبوو بۆ زۆر لایەن و لێكدانەوەی ئەم باسە لە مەجالی ئەم نووسراوەیەدا نییە، بەڵام بە زۆر هۆكار و یەك لەوانە و لە بواری مەحكوم‌كردنی ڕژیمی تیرۆریستی ئێران، بڕیاری یەك‌گرتووانەی ناوەندی هاوكاریی حیزبەكانی كوردستانی ئێران بۆ مان‌گرتنی گشتیی كۆمەڵانی خەڵكی كوردستانی ئێران لە 21ی خەرمانانی 1397ی هەتاوی، كە بەشێوەی سەرتاسەری و سەركەوتووانە لە كوردستانی ئێران بەڕێوە چوو، نیشان‌دەری ئەوەیە زەرەرمەندی سەرەكی كۆماری ئیسلامییە.


PM:07:39:07/10/2018




ئه‌م بابه‌ته 131 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌