نەریتی خەباتی "بەردەوام"

ڕامانێك دەربارەی ڕێوڕەسمە شكۆدارەكەی مەریوان
جەمشید بەهرامی

كۆژرانی تەماوی و گوماناویی ژینگەپارێزانی مەریوان، داخێكی گرانی خستە سەر دڵی سەرجەم چێن و توێژەكانی كوردستانەوە. ئەوەی كە لە ڕێوڕەسمی بەخاك‌سپاردنی ژینگەپارێزەكاندا بووە جێگای سەرسووڕمان و لە هەمان كاتیشدا خۆشحاڵیی چالاكانی سیاسی و مەدەنیی كوردستان، بەشداری‌كردنی دەیان هەزاركەسی لەو ڕێوڕەسمەدا بوو. ئەو ڕێوڕەسمە هەڵگری دەیان پەیام و سیگناڵ بوو بۆ هەموو چێن و توێژەكانی كوردستان و حیزبەكانی كوردستانی ڕۆژهەڵات و هەروەها لەو بەریشەوە بۆ كۆماری ئیسلامیی ئێران و ناوەندە ئیتلاعاتی و سەركوت‌گەرەكانی كۆماری ئیسلامی و هەروەها بۆ ناوەندی ئێران، و دەبێت بەوردەی بخرێتە بەر تیشكی لێكۆڵینەوە و دەس‌كەوتەكانی بەرجەستە بكرێتەوە و لە ڕێڕەوی خەباتدا كەڵكی لێ‌وەربگیردرێت. یەك‌گرتوویی، ڕێك‌خستنی ڕێكوپێكی ڕێوڕەسمەكە، خوێندنی سروود و... ڕەنگ و بۆیەكی دیكەی بەو ڕێووڕەسمە بەخشی و بە دڵنیاییەوە ئەگەر نەڵێین لە مێژووی چل ساڵەی كۆماری ئیسلامیی ئێراندا بێ‌وێنە، بێ‌گومان كەم وێنە بوو.
بەپێی یادەورەیی مێژوویی خەڵكی مەریوان، دەكرێت بڵێین ئەم ڕێوڕەسمە درێژەی كۆچی مێژوویی مەریوان و كاری تیمیی بنكەكان و جەمعییەتەكانی سەرەتای شۆڕشی گەلانی ئێرانە. بەگشتی، مەریوان مێژوویەكی پرشنگداری لە خەباتی مەدەنیدا هەبووە و هەرجارە و بە داهێنانگەلێكی نوێوە بەربەرەكانێی لەگەڵ دوژمندا كردووە. سەرەڕای هەموو لایەنە ئەرێنییەكانی ئەو ڕێوڕەسمانەی كە لە مەریوان و دواتر سنە و شارەكانی دیكەی كوردستان بۆ یادكردنەوە و ڕێزگرتن لە خەبات و تێكۆشانی ئەو ژینگەپاراێزانە هاتە ئاراوە، ئەوەی كە دەكرێت پرس‌خولقێن بێت ئەو هەڵسەنگاندنە هەڵەیەیە كە پێمان وابێت "ئەمە هەر ئەوەیە". واتە، ئەم ڕێوڕەسمە ڕێك دووپاتە و دووبارەیی هەمان ڕووداوە كە پێشتر لە كەشێكی شۆڕشگێڕانەدا لە كوردستان ڕوویداوە. بۆ وێنە، ئەو ڕێوڕسمە شكۆدارەی مەریوان، دووپات‌بوونەوەی هەمان ڕێوڕەسمە شكۆدارەكانی سەرەتای شۆڕشی گەلانی ئێران لە كوردستانە، واتە كاتێك كە حیزبەكان لە ناوخۆی وڵاتدا بوون. ئەمە خوێندنەوەیەكی هەستەكی و ڕووكەشیانەیە و لە خوێندنەوە و هەڵسەنگاندنی درووست دوورمان دەخاتەوە و چیتر ناتوانین لەم ڕووداوە و ڕووداوەكانی داهاتوو وەك ئەزموون كەڵك وەرگرین و بیانخوێنینەوە.
لە سەرەتای شۆڕشی گەلانی ئێراندا و لە كاتی دەنگۆی هێرشی كۆماری ئیسلامیی ئێران بۆ سەر كوردستان، یەكێك لەو ڕووداوە گرنگ و مێژووییانەی كە لە كوردستاندا سەرنجی هەموو خەڵكی ئێرانی بۆ لای خۆی ڕاكێشا و بە سەركەوتوانە كۆتایی پێهات كۆچی مێژوویی مەریوان و پشتیوانی و ڕێ‌پێوانی شارەكانی دیكەی كوردستان بوو بۆ مەریوان بەمەبەستی پشتیوانیی لە خەڵكی كۆچكردووی مەریوان. ئەو كۆچە بەرهەمی خەباتی سەردەمێكی دیاری‌كراوە لە مێژووی بزووتنەوەی شۆڕشگێڕانەی خەڵكی كوردستاندا، ئەم ڕێوڕەسمەی مەریوانیش پشت‌بەستوو و پشت‌قایمە بە هەمان مێژوو؛ چواندنی دەقاودەقی ئەم دوو ڕووداوە لە ئاستی بەرزیی هەر دوو ڕووداوەكە كەم دەكاتەوە و یارمەتیدەرمان نابێت لە ئاراستەی خەباتی خەڵكی كوردستاندا دەرسی لێ‌وەرگرین. ئەوەی كە مانا دەبخشێتە بزووتنەوە، بەردەوامبوونە، بەردەوامبوون گەشەیشی بەدواوە دەبێت و هێزی ئافرێنەربوون لە خەباتدا لە تاكی كۆمەڵگادا درووست دەكات. ئەگەر بەردەوام‌بوون لە بزووتنەوەیەك بسێنرێتەوە بێ‌گومان چیتر جووڵەی كۆمەڵایەتی هیچ مانایەكی نابێت و لەو كاتەدا واتای جەوهەریی بزووتنەوەكە بەرەوڕووی پرسیار دەبێتەوە. ئەگەر لە یەك دەلاقەوە ڕێوڕەسمەكەی مەریوان و كۆچی مێژوویی مەریوان هەڵسەنگێنین و بەیەكیان بزانین، چیتر لەو حاڵەتەدا ناڕاستەوخۆ بزووتنەوەی شۆڕشگێڕانەی كوردستان بەرەوڕووی پرسیاری جیدی دەكەینەوە چونكوو لەوكاتەدا لە بیرمان كردووە كە بزووتنەوە و بەردەوام‌بوونی لە دوو سەردەمی جیاوازدا، سەرەڕای خاڵە هاوبەشەكان ڕووداوگەلی جیاواز بە زەمینەی جیاوازەوە درووست دەكەن، واتە لە لێكدانەوەیەكی ڕووكەشیانەدا دەتوانین بڵێین ڕێوڕەسمەكەی مەریوان هەمان كۆچی مێژوویی مەریوانە، بەڵام ئەگەر وابێت چیتر دەبێت لە بیری بكەین كە بەرەوڕووی بزووتنەوەیەكی بەردەوام و بزۆزین لە كوردستاندا.
كاتێك دەڵێن بزووتنەوەی ڕوو لە گەشە دڵنیاین كە ئەم چەشنە ڕێوڕەسمانە بە پشتیوانی و هەناسەی بزووتنەوەیەكی چل ساڵەوە هاتۆتە ئاراوە و بە درێژایی ئەم چەند ساڵە لە دواخاڵی سەركەوتنی خۆیاندان. بە گوتەیەكی دیكە، بەبێ ئەوەی كە لە شكۆی ڕووداوەكانی سەرەتای شۆڕشی گەلانی ئێران لە كوردستان كەم بكەینەوە، دەبێت بڵێین ئەو جووڵە كۆمەڵایەتییەی كە لە كوردستاندا لە سەرشەقام دەبینرێت گەشەسەندووتر و بەربڵاوتر لە جووڵە كۆمەڵایەتییەكانی سی یان چل ساڵ لەوە پێشە.
لە ڕێوڕەسمەكەی مەریواندا ئێمە لەگەڵ چشتێكی ئاسایی بەرەوڕوو نین بۆ ئەوەی بە شێوەیەكی ڕووكەشیانە بە چواندنێكی ساكار هەڵسەنگاندنی بۆ بكەین و بیسپێرین بە مێژوو. هەر عەینیەت و ڕاستییەكی كۆمەڵگا لە چوارچێوەی سیستمێكدا كە لە ژێر كاریگەریی هۆكارگەلێكی دیكەدا دێتە ئاراوە خۆی پێناسە دەكات. ئێمە لەگەڵ شتەكاندا بەرەوڕوو نین بەڵكوو لەگەڵ تێگەیشتن و تەوەرەیەك كە شتەكان پێناسە دەكات بەرەوڕووین؛ وەك ئەوەی كە هانا ئارێنیت بە خوازە (ئیستعارە) ناوزەدی دەكات. لێرەدا خوازە چیتر خوازەیەكی ئەدەبی نییە بەڵكوو پیشاندەری توانستەكانی ئێمەیە لە ئافراندنی جیهانی دەرەكیدایە و دیاردە دەرەكییەكان بەپێی ئەو خوازە و تەوەرەیە كە ئێمە بەكاری دەهێنین.


PM:10:23:07/09/2018




ئه‌م بابه‌ته 216 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌