ژنانی كرێكار و مافەكانیان

سەرگوڵ میرزایی

كرێكارانی ژن لە ئێراندا هەمە لایەنە ڕووبەڕووی هەڵاواردن (مێژوویی، كولتووری، كۆمەڵایەتی و یاسایی...) دەبنەوە و لە یەكەمین قوربانیانی قەیرانی سیاسی و ئابوورین. بە هەموو نادادپەروەری و پێشێلكاریە ئینسانیەكان لە سیستمی سەرمایەداری و پیاوسالاریدا كە داوێنی هەموانی گرتۆتەوە و هەڵاواردن ئەسڵ و ئەساسی ناعدالەتییەكانە و بە تایبەت چینی كرێكار(پیاو و ژن) بە ڕێژەیەكی زۆرتر دەچەوسێنەوە بەڵام كرێكارانی ژن مافی یەكسان و بەرابەریان لەگەڵ كرێكارانی پیاویشدا نییە. ئەگەر چاوێك بە مێژوودا بخشنێن بارودۆخی كار بۆ ژنان گۆڕانكارییەكی ئەوتۆی بە خۆیەوە نەبینیوە و لە هەر سەردەمێكدا كێشە و گرفتەكانی بەردەم ژنان بەپێی ئەو سەردەمە نوێ كراوەتەوە. شاراوە نییە و حاشا هەڵنەگرە كە لە ئێرانی ژێر دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامیدا بارودۆخی ژنان بە گشتی باش نییە و ناچارن ڕووبەڕووی هەڕەشە و مەترسیی جۆراوجۆر ببنەوە و هەر جۆرە هەڵاواردن و ستەمێك یەكەم جار یەخەی ژنان دەگرێت و جیاوازی نییە لە چ چین و پێگەیەكی كۆمەڵایەتیدا بن، بەڵام كە وردبینەوە لەسەر بارودۆخی ژنانی كرێكار، لە ژێر چەتری یاساگەلی نابەرابەر و دژە كرێكاری و دژە ژن و نەبوونی عەدالەتی كۆمەڵایەتی ئەم هەڵاواردنە زەقتر و بەرچاوتر دەبێتە و پێگەی ئینسانی دەیان بەرابەر نزمتر دەبینین و بەپێی بەراوردی شرۆڤەكارانی سیاسی و ئابووری و لە ئێرانی ئەمڕۆدا و بەم قەیرانی سیاسی و ئابووریە كە زاڵە بەسەر نێوخۆی ئێراندا و هەروەها دەرچوونی یەك لە دوای یەكی یاساگەلی بە ناو پشتیوانی كرێكاران! و نەبوونی هزری ئابووری تەندرووست، ساڵ لە دوای ساڵ قەیرانی ئابووری و داخرانی كارگە و بێكاری بۆ كرێكارانی بە دوای خۆیدا هێناوە و یەكەم قوربانیان، ژنانی كرێكارن.
كرێكارانی ژن هەرزانترین هێزی كارن چونكە زۆربەی ئەو شوێنانە كە ژنان تیایدا كار دەكەن كارگەگەلی بچووك و گرووپگەلی دە بۆ پێنج نەفەرە یان كەمتر دەبێت كە بەپێی یاسا كە لەم ساڵانەی دواییدا دەرچووە ئەو شوێنانە ناچنە چوارچێوەی یاسای كارەوە، وەكوو كارگەی فەرشبافی، ئارایشگاكان، سوپرماركەتەكان، كارگە ماڵیەكان، باخچەی منداڵان (مەهدكودك) و بەرگدووری...هتد و هیچ پاڵپشتیەكی یاسایی نایانگرێتەوە و بە حەقدەستێكی زۆر كەم و نەبوونی دڵنیایی كاری (بیمە) و سەعات كاری دیاریكراو و بەبێ دابینكردن و لەبەرچاوگرتنی هاتووچۆ و بێ هیچ گرێبەستێكی یاسایی كار دەكەن، بەم هۆیە لە ئەگەری ڕوودانی هەر ڕووداوێكی نەخوازراو یان بێكاربوونیان بەبێ وەرگرتنی هیچ مافێكی یاسایی بەدەستی بەتاڵ بەرەو ماڵەكانیان ڕەوانە دەكرێن.
لەم نێوانەدا خاڵێكی گرینگ كە جێگای خۆیە ئاماژەی پێی بكرێت ئەوەیە كە كولتووری كۆمەڵگا بە گشتی بارودۆخی كرێكاران دیاری دەكات بۆ نموونە لە كۆمەڵگای ڕۆژهەڵاتی ناوین ژنان بە گشتی لە هەموو بەشەكانی كارگەكان و كۆمەڵگا و دەسەڵاتدا بوونیان نییە مەگەر بەشێوەیەكی زۆر دەگمەن یان بە مەبەستی بەكارهێنانی كەرەستەیی یان پڕۆپاگەندە، بەڕادەیەك كە ژنان بەربەستەكانیان هێندە زۆرە كە لە یەكەم هەنگاوەكاندا وزە و ورەیان لێدەگیرێت و هەست بە پاڵپشتیی كۆمەڵگای خۆیان ناكەن بە جۆرێك كە ئەگەر بمانەوێ بۆ نموونە چاو بە ڕیزە دووكانێكی بازاڕدا بخشێنین دەبینین كە هەموویان یان زۆربەی دووكاندارەكان پیاون و یان لە كارگەیەكی ٢٠٠٠ نەفەریدا ڕێژەیەكی زۆر كەم كرێكاری ژنی تێدایە كە ئەویش لە بەشە سادەكاندا ئیش دەكەن و زۆر بە دەگمەن ژنێك وەك بەرپرسی بەشێك یان لە بەشێكی گرینگدا كار بكات و لە ڕاستیدا پێوەرەكانی دامەزراندن لە نێوان ژن و پیاودا نابەرابەرە و بەشێك لە پیشەكان پیاوانەیە و ژنان ناتوانن لەو شوێنانە كار بكەن و هەروەها ڕاهێنان لەو بەشانەدا تەنیا بۆ پیاوانە و ئەمە خۆی نیشاندەری كولتووری داخراوی ئەو كۆمەڵگایە كە بە ئاسانی چارەسەر نابێت و سەدان ساڵی دەوێت تا ئەو كولتوورە گۆڕانی بەسەردا بێت
یەكێكیتر لە كێشە بنەڕەتی و تایبەتەكانی كرێكارانی ژن پرژ و بڵاوبوون و نەبوونی ڕێكخراو و نەهادگەلی تایبەت بە كێشەكانی بەردەم ژنانە كە بەپێی جیاكاری و كولتوور و ئەو یاسا كە پشتگیریی هەڵاواردنی ڕەگەزی دەكات درووست بووە تا لەو ڕێگاوە بتوانن ئیعترازات و داواكارییەكانی خۆیان بەشێوەیەكی سازماندراو رێكبخەن و یەكدەنگ و هاوهەڵوێست داوای مافە ڕەواكانیان بكەن و ئەمە خاڵێكی بنەڕەتییە و ژنانی لە چین و توێژەكانی جیاكردۆتەوە و بێبەشن لە مافە یاساییەكان و سەرجەم ئەم هۆكارانە ژیانی ژنانی دژوار كردۆتەوە و قورسایی ئەركەكانیان سەد هێندە بووە بەشێوەیەك كە ژنی كرێكار هەم دایكە و دەبێت ئاگای لە منداڵ و ماڵەوە بێت و لە هەمان كاتیشدا وەك كرێكارێك ئاسانكاری بۆ نەكرێت و هەروەها ئەو ژنانەی كە تەنیا خۆیان سەرپەرشتیاری ماڵەوەن و هەموو ئەركەكانیان لەسەر شانە بەڵام هیچ مافێكی یاساییان بۆ پاڵپشتی نییە. شایانی باسە كە بەشێك لە چالاكانی كرێكاری پێیان وایە كە بارودۆخی ئێستای كرێكارانی ژن لە ئێراندا بە پێچەوانەی یاسای ١١١ی ڕێكخراوی نێودەوڵەتی كارە كە تێیدا هاتوو: هەموو جۆرە هەڵاواردنێك لە دامەزراندن و كار و هەروەها هەرجۆرە جیاوازی و بێبەشكردنێك لەسەر بنەمای ڕەنگ، ڕەگەز، ئایین و ئاراستەی سیاسی قەدەغەیە.


AM:12:58:08/05/2018




ئه‌م بابه‌ته 170 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌