بێكاری ژنان لە ئێران و هۆكارەكانی

ئا: لاوێن خەیری

مافی كاركردن لە سەرەکیترین مافەكانی هەر مرۆڤێک و لەوانە ژنانە؛ بەڵام لە ئێرانی ژێر دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی نە تەنیا ڕێز لە ماف و خواستەكانی ژنان وەک یەكێك لە هێزە سەرەكییەكانی كۆمەڵگا كە توانای بەرهەمهێنانی هەیە ناگیرێ، بەڵكوو پێش بە كار و چالاكییەكانی دەگیرێ و ئەم ڕێژەیەش لە ژنان كە لە كارگە و كارخانەكان دا كار دەكەن ئاسایشی كارییان نییە و زۆر جاریش مافەكانیان پێشێل دەكرێت، بە جۆرێك كە بە پێی ئامارە فەرمییەكان لە سەدا ٧٨ی ژنانی ئێران هیچ چالاكییەكی ئابوورییان نییە.
لە 27ملیۆن ژنی ئێرانی كە تەمەنی یاسای كاریان هەیە تەنیا سێ ملیۆنی كار دەكەن.
لە پێداچوونەوەی گۆڕانكارییە بنچینەییەكانی بازاری كاری ژنان لە لایەن مەعاونەتی بواری ژنان، لێكۆڵینەوە لە سەر لایەنە جیاوازەكانی كاركردنی ژنان، بە لە بەرچاوگرتنی بەهای بێكاری لە ئێستا و داهاتوودا، لە ماوەی ٥ ساڵدا بەوە گەیشتووە كە بۆ چارەسەركردنی ئەو گرفتانەی كە هەن كاری نیوە وەخت بۆ ژنان پێشنیار بكەن؛ بە پێی ئەو لێكۆڵینەوانە دەركەوتووە لە ساڵی 1385  تا 1393 ڕێژەی ئەو كەسانەی كە كار دەكەن و حەقدەست وەردەگرن لە سەدا ٢٩.٥ زیادی كردووە و چاوڕوان دەكرێت لە پێنج ساڵی داهاتوودا بە گشتی هێزی كاری ژنان لە شوێنە بەرهەمهێنەرەكان زیاتر بێت.
پێشبینییەكانی ئەم خوێندنەوەیەی ناوەندی ئاماری ئێران ئەمە نیشان دەدا كە لە پێنج ساڵی داهاتوودا ٣٥٥ هەزار كەس بە هێزی كاری ژنانەوە پەیوەست دەبن، كە لە سەدا ٥٧ی ئەم ڕێژەیە ئەم ژنانە پێكیدێنن كە خوێندنی باڵایان تەواو كردووە، تەنانەت لە ئەگەری گەشە كردنی ئابووری لە سەدا ٨ لە بەرنامەی شەشومی تەوسەعەشدا، بە شێوەی مام ناوەند ساڵانە ڕەخساندنی هەلی كار بۆ ژنان دەگاتە لە سەدا ١٨.١ و نرخی بێكاری بە ٢٠.٢؛ بەڵام دۆخی ئێستا و ڕاستەقینەی ژنانی ئێران پێچەوانەی دەرئەنجامەكانی لێكۆڵینەوەی مەعاونەتی ژنانە. بە شێوەیەك كە ناوەندی ئاماری ئێران خۆیان باس لە بێكاری لە سەدا ٧٠ی ژنانی خوێندەوار دەكەن.
هەر بۆیە كاری نیوە وەخت و دەربڕینی نیگەرانی لە دۆخی كاری ژنان هیچ دەردێك لە ئازارەكانی ژنانی ئێرانی كەم ناكاتەوە و كاریگەر نییە.
زۆربەی ژنانی ئێران لە بەشی خوسوسی كار دەكەن و لە ژێر هەڕەشەی جۆرەها هەڵاواردن و ئازاری جنسی دان. بۆ نموونە: لە هەندێك شوێنی كار ژنان دەبێ بەڵێنی ئەوە بدەن كە هاوسەرگیری نەكەن و منداڵیان نەبێت، كە ئەمە خۆی هەڵاواردنێكی ئاشكرایە دژ بەو ژنانە دەكرێت كە لە بەشی خوسوسی كار دەكەن یا ئەوەی كە نیوەی حەقدەستی كرێكارێكیان پێ دەدرێت؛ لە ساڵی ڕابردوودا دەیان حاڵەتی ناڕەزایەتی بەم هەڵسووكەوتەی خاوەنكاران لە گەڵ ژنان لە كارگە و كارخانەكانی ئێران و بە تایبەت كوردستان ڕوویداوە.

ڕێژەی ژنانی  بێكار یان دەركراو لە شوێنی كار:
 لەساڵی 96 كارخانە و كارگەیەكی زۆر داخراون و كرێكارانیان بێكار ماونەتەو ؛ بەڵام لە هیچ كام لەم ئامارانەی كە بڵاوبوونەتەوە ڕێژەی ژنانی بێكار باس نەكراوە. بۆنمونە دەتوانن باس لە بێكاری 200 كرێكاری كارگەی (شیری وارنا) و داخستنی شیركەتی داروگەر بكەین؛ بەڵام بە هۆی ئەو هۆكارانەی كە باسمان كرد هیچ ئامارێك لەو ژنانەی كە لە ساڵی 1396 لە سەر كار دەركراون یان بێكارن لەبەردەستدا نیە.

هۆكارەكانی بێكاری ژنان:
لێكۆڵینەوەكانی ناوەندی ئاماری ئێران ئەوە نیشان دەدەن كە لەساڵی 94، 11 هۆكاری سەرەكی مەیدان خۆشكەری بێكاری ژنانە لە ئێران؛ وەك: كەمبونی داهات، داخستنی یەكجاری كارگە و كارخانەكان، وەرزی بوونی كار، كاتی بوونی كار، گۆڕینی شوێنی كار، خوێندن یا پەروەردە، دەركردنی هێزی كار، هۆكاری بنەماڵەیی، كۆچ كردن، خانەنشین كردن، چوونەسەرەوەی تەمەن، نەخۆشی؛ كە لە نێو ئەوانیشدا سێ هۆكاری: دەركردن، حەقدەستی كەم و كاتی بوونی كار زیاتر لە هۆكارەكانیتر كاریگەرن.
هەروەها بەشێكی بەرچاوی ژنان بە هۆكارەكانی وەك چاوەڕوانی بۆ دەستپێكردنی كاری نوێ، لە چاوەڕوانی گەڕانەوە بۆ كاری پێشوو، لە چاوەڕوانی وڵامی خاوەن كار یا لە چاوەڕوانی دامەزران، لە چاوەڕوانی بەرهەمی هەوڵەكانیان بۆ دۆزینەوەی كار، لە چاوەڕوانی وەرزی كاری، نەبوونی زانیاری پێویست لە شێوەكانی دۆزینەوەی كار، نەخۆشی و بێ توانایی جەستەیی كاتی، دوگیانی، كار بە خوێندن یا پەروەردە، بەرپرسیاریەتی شەخسی یا بنەماڵەیی، ناپێویست بوونی كار، بە شوێن كار دا ناڕۆن؛ لە ناو ئەوانیشدا بەرپرسیاریەتی شەخسی و بنەماڵەیی، نەخۆشی و بێ توانایی كاتی، دوگیانی، دڵساردی لە گەڕان بە شوێن كار و ناهومێدبوون لە دۆزینەوەی كار زیاتر لەوانیتر كاریگەرترە.
خاڵی گرینگ و جێی سەرنجی دیكە لە ڕاپۆرتی ناوەندی ئاماری ئێران، دۆخی كاری ژنانە كە تەنیا لە سەدا ١ی ژنان لە ئێران خاوەن كارن و لە سەدا ٣٠ی ئەوان كرێكاری بەشی خسوسین. پێ دەچێ تا گەیشتنی ژنان بە دۆخی كاری باش و داڕشتنی سیاسەتی درووستی وڵاتانی جۆراوجۆر لەم بارەیەوە، ژنان ڕێگایەكی دوور و درێژیان لە پێشە، ئەوە لە حاڵێكدایە كە ژمارەی ئەو ژنانەی سەرەپەرەستی بنەماڵەن و لە ژێر هێڵی هەژاری‌دا دەژین تا دێ پەرە دەستێنێ، هەر بۆیە باشتر وایە ژنان هاوتەریب لە گەڵ چین و توێژەكانیتری كۆمەڵگا بە یەكگرتوویی زیاترەوە بە خەباتی بەردەوامیان لە پێناو بە دەست هێنانی مافە ڕەواكانیان درێژە بدەن و بێ گومان خەباتی ژنان دەتوانێ ڕیشەی كۆنەپەرەستی و هەڵاواردن لە كۆمەڵگا لە بن بێنێت.
٨ی مارس، ڕۆژی جیهانی ژن لە هەموو ژنانی ئازادیخوازی ئێران كە شەقام و كۆڵانی شارەكانیان كردووەتە مەیدانی خەبات و بە تایبەت ژنانی تێكۆشەر و ئازادیخوازی كوردستان پیرۆز بێت.

PM:06:45:09/03/2018




ئه‌م بابه‌ته 957 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌