پەرەسەندنی ژن‌كوژی و هۆكارەكانی

وتووێژ لە گەڵ گوڵێ پەریزادی، ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری كۆمەڵەی ژنانی رۆژهەڵات و چالاكی بواری مافەكانی ژنان





 
 سازدان: بەیان عەزیمی

پرسیار: هەر چەند دیاردەی ژن كوشتن لە كۆمەڵگای ئێران و بە تایبەت كوردستان شتێكی تازە نییە، بەڵام هەر وەك ئاگادارن لە چەند حەوتووی رابردوودا چەندین حاڵەتی ژن‌كوژی یەك لە دوای یەك لە شارەكانی كوردستان روویداوە. هۆكاری پەرەسەندنی ئەم دیاردەیە لە ئێستادا چییە؟

وڵام: هەروەك ئێوە بە دروستی ئاماژەتان پێكرد دیاردەی ژن كوشتن هەیە و زیادیشی كردووە. هەروەها خۆسووتاندنیش لە بەر زوڵم و بێحورمەتی بێ سنوور دەرحەق بە ژنان كەم رۆژ هەیە لە كۆمەڵگای ئێران و كوردستان روو نەدا. ژن ئێستا لە ئێران بە نیسبەت 40 ساڵ پێش لەبری ئەوەی خاوەن مافتر بێ بە پێچەوانە بێ‌مافتر بووە بە چەند قات. لە كوردستانیش كە هەر ئەو سیستەم و یاسایەی كە لە ئاستی ئێران بە گشتی هەیە لێرەش حوكم دەكا بۆیە لێرەش زەمینە سازە بۆ خولقاندنی ئەو جۆرە جینایەتانە دەرحەق بە ژنان. تا كۆمەڵگا كولتوری پیاوسالاری تێدا زاڵتر بێ ژنان بێ مافتر دەبن، تا ئایین دەسەڵاتی هەبێ ، تا گۆڕانكاری ریشەیی لە یاساكان و كولتور و كۆمەڵگا نەكرێ كوشتنی ژنان، كۆتایی هێنان بە ژیانی خۆ لە لایەن خودی ژنانەوە بنبڕ نابێ . بە داخەوە كوشتنی ژنان و گوشارهێنان بۆ ژنان لە كۆمەڵگای ئێمە زۆر جار  بە ئازایەتیش بە حیساب دێت.
تا یاساكان ئەمڕۆی و ئینسانی نەكرێنەوە،كار لە سەر كولتور وتێڕوانینی سەقەت دەرحەق بە ژنان نەكرێ ، ناڕەزایەتیەكان بەرینتر و كاریگەرتر نەبن، بیری یەكسانیخوازی زیاتر لە كۆمەڵگادا گەشە نەكا بێگومان ئەم رەوتی ژن كوشتن و خۆسووتاندنە و جۆرەكانی دیكەی بێمافی درێژەی دەبێ. ئەوە هیچ لە مەسەلەكە ناگۆڕی ئەگەر چەند حەوتوویەك هیچ ژنێك نە كوژرێ و لە حەوتووەیكیش دا چەند ژن بكوژری ئەسڵی مەسەلەكە ئەوەیە نابێ ژن لە ژێر ناوی هیچ بیانوویەك دا بكوژری.

پرسیار: ئایین تا چەندە كاریگەری هەیە لە سەر ژن‌كوژی و كۆماری ئیسلامی چەندی خزمەت بەم دیاردەیە كردووە؟

وڵام: من بە كورتی باسی ئایینم لە  وڵامی پرسیاری پێشوودا كرد. ئایین وەك باوەڕێك هەروەها، وەك دەسەڵاتی ئایینی زۆرترین بێمافی بە سەر ژناندا بەڕەوا دەبینێ. رێگا دەدا و خەڵك هان دەدا هەر پیاوێك دەتوانێ تا 4 ژن بێنێ، ماف دەدا بە پیاو لە ژنەكەی بدا، لە كار و ماڵ و دەروە لە گەڵ پیاوان حیسابی یەكسان بۆ ژن ناكا. لە ژێر ناوی شەرع و بەها ئایینیەكان سەدان كۆت و بەند بە سەر ژناندا دەسەپێنێ. ئایینی ئیسلام ژنی پێ كەم عەقڵ و نیوەی پیاو بە حیساب دێنێ، ئەمانە بە كورتی تێڕوانینی ئایینە بۆ ژن، بۆیە دەوری سەرەكی هەیە و تەنانەت باشترە بڵێین رێگا خۆشكەرە بۆ كوشتن و بە كویلەكردنی ژنان. كۆماری ئیسلامی دەسەڵاتێكی ئایینی و یاسای بنەڕەتی ئێران و باقی قانوونەكانیشی بە پێی شەریعەت و مەزهەبی شیعە دانراوە. كۆماری ئیسلامی بە پێی یاساكانی و باوەڕەكەی بۆ خۆی پەرەپێدەر و رێگەخۆشكەر و زەمینەسازی پەرەسەندنی ئەم دیاردەیەیە. 

پرسیار: ئەركی رێكخراوەكان و چالاكانی ژنان بۆ پێشگرتن بەم دیاردەیە چییە؟

وڵام: ئەركی حیزبەكان، رێكخراوەكان و چالاكانی مافەكانی ژنان ئەركێكی گرانە. ئێمە دەبێ ئەو راستیە بزانین هێشتا زۆربەی هەرە زۆری ژنانی كۆمەڵگای ئێمە بە مافەكانی خۆیان ئاشنا نین و ئەمە كێشەیەكی گەورەی كۆمەڵگای ئێمەیە، زۆربەی پیاوانیش باوەڕیان بە یەكسانی ژن و پیاو نییە ئەمەش بۆ خۆی گرفتێكێ خەباتی ئێمەیە. لە ئێراندا ئازادی سیاسی نییە تا رێكخراوەكان بە ئازادی و بە بەرینی بتوانن كاری جددی بۆ وشیاركردنەوە و رێكخستنی ژنان بكەن، ناڕەزایەتی بەرین وەڕێ‌بخەن لە بەرابەر ئەو ناحەقیانەی دەرحەق بە ژنان دەكرێ. ئەمە بەو مەعنایەش نییە كە خەباتێك لە ئارادا نیە و یا ناتوانن هیچ بكەن. بۆ ئەوەی بتوانێ پێش بەو رووداوانە بگرێ پێویستە ئیمكانی ئەوەت هەبێ لە رووی ئیجراییەوە كار بكەی، لە روی یاسایەوە كار بكەی، فەزای كۆمەڵگا كراوە بێ بۆ ناڕەزایەتی و خۆ رێكخستن. من پێموایە لە بەرابەر ئەو هەموو بێ‌مافیەدا خەباتەكە لەو ئاستەدا نییە هۆكارەكەشی ئەوەیە رێگا و فەزا نیە، نەك رێكخراوەكان نایانهەوێ.

پرسیار: ئێوە وەك كۆمەڵەی ژنانی رۆژهەڵات تا چەند توانیوتانە كاریگەریتان لە سەر كەمڕەنگ كردنەوەی كولتوری پیاوسالاری لە كۆمەڵگای كوردستان هەبێ؟

وڵام: كۆمەڵەی ژنانی رۆژهەلات، لە راستیدا بە حوكمی ئەوەی لە دەرەوەی كۆمەڵگاكەی خۆی دامەزراوە ئیمكانی كاری راستەوخۆی لە ناوخۆ نییە. نەك ئێمە زۆربەی هەر زۆری رێكخراوەكانی داكۆكی لە مافی ژنان مافی چالاكی ئازادانەیان لە ئێران و كوردستان نییە، بۆیە ئەو كاریگەرییەی ئینتزار هەیە ببێ؛ نییە. ئێمە و رێكخراوەكانی دیكەش  زۆرتر كاری وشیار كردنەوە و سازدانی ناڕەزایەتی لە دەرەوە و هەروها دەركردنی راگەیاندن و گەیاندنی بێمافی ژنان بە ناوەندەكانی دیكە و وەدەستهێنانی پشتیوانی بۆ خەباتی ژنانی ئێران و كوردستان سەرەكیترین كاری ئێمەیە. بۆیە ئاسان نییە راستەوخۆ بتوانی كاریگەریت لە سەر كەم ڕەنگ كردنەوەی ئەو بیرو كولتورە هەبێ. بە داخەوە ئەمە راستیەكە.

PM:05:22:19/08/2017




ئه‌م بابه‌ته 405 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌


زۆرترین خوێنراو‌